اَۄرت سِیاݨپ اتے شکتی دا مُجسّما ہَے! اُسدے ہَۄسلے ہمیشا بُلںدّ رہے۔ ہَۄسلے دا سمبّںدھّ ہالاتاں اتے پْرستھِتِییاں نال ہُںدّا ہَے کِسے جَیںڈر نال نہِیں۔ اَۄرت آپݨی ذِںدّگی دَۄران پْرسُۄتی پِیڑاں جھلّݨ تۄں لَے کے آپݨے آپ نُۄں دُۄجَیلے درجے دی وِئکّتی ہۄݨ دی ہِیݨتا ورگے بہُت سارے چَیلںجّاں دا ساہمݨا کردی آ رہی ہَے۔ دُنِییا دے تکرِیبن ہر کھِتّے وِچ سدِییاں تۄں مرد ولۄں اَۄرت نُۄں پچھاڑݨ دی کۄشِش ہُںدّی رہی پر جِس بِیج نُۄں ذِیادا دبائِیا جاوے اُہ اُنّی ہی تِیبرتا نال دھرتی ’چۄں باہر پھُٹّ نِکلّدا ہَے؛ کئی وار تاں پتھّر دا سِینا پاڑ کے وی بڑی شان نال اُگّ آئُںدا ہَے۔ اَۄرت آپݨے ہَۄسلے بُلںدّ رکھّدِیاں٬ وِپرِیت پْرستھِتِییاں دا ساہمݨا کردِیاں٬ ہمیشا مرد دے برابر کھڑی ہۄئی۔ اجّ ’وُمَین اِمپاورمَیںٹ‘ دی گلّ کرنا پھَیشن جِہا بݨدا جا رِہَے پر اَۄرت تاں ہمیشا تۄں ہی سشکّت ہَے٬ مرد پْردھان سۄچ نیں ہی اُسنُۄں دبا کے رکھِّیا ہَے۔

ہُݨ پہِلے وِشو یُدھّ دی گلّ ہی لَے لوۄ۔ اِس سمیں دَۄران (1914-1918) جدۄں گھر دے سارے مرداں نُۄں فَۄج وِچ بھرتی ہۄݨ لئی جاݨا پِیا تاں کمائی کرکے گھر چلائُݨ والے مرداں دا رۄل اَۄرتاں نیں اپݨا لِیا۔ سکرٹاں پہِنݨ والِییاں برتانوی اَۄرتاں نیں جِیناں پہِن لئیِیاں اتے مرداں والے سارے کمّاں نُۄں آپݨے ہتھّاں وِچ لَے لِیا۔ اِہ مُہاورا وی پْرچلّت ہۄ گِیا کِہ ’ونّ ہُۄ ویئرذ جِینذ‘ بھاو کِہ رۄذی رۄٹی کمائُݨ والی وِئکتی۔

بارُۄد دِییاں فَیکٹرِییاں وِچ کامِیاں دی کمی کارݨ بارُۄد دی تھۄڑ نُۄں پُۄرا کرن لئی سرکار دی اِجاذت نال اَۄرتاں بھرتی کِیتِییاں گئیِیاں۔ اَۄرتاں نیں گھر دی چار دِیواری چھڈّ کے پھَیکٹرِییاں وِچ کمّ کرنا شُرُۄ کر دِتّا۔ گلّ کی مرداں دی گَیر ہاذری وِچ اَۄرتاں نیں مرداں دے سارے کمّ-بسّاں٬ ریل گڈِّییاں اتے ٹراماں دے واہن-چالک٬ کںڈّکٹر٬ ریلوے گارڈ٬ ڈاک-وِبھاگ اتے بَیںکاں وِچ کلرک آدِ دے سارے کمّ اَۄرتاں نیں سمبھّال لئے٬ اِتھّۄں تکّ کِہ بہُت سارِییاں اَۄرتاں نیں کھیتاں اتے پھارماں دے بھاری بھرکم کمّاں اتے پھَۄج وِچ بھرتی ہۄݨ ورگے ذۄکھم بھرے کمّاں نُۄں کرن تۄں وی گُریج ناں کِیتا۔اُنہاں دے اِس ہَۄسلے دی کدر کرن دی بجائ مرداں نیں کی کِیتا؟ جںگّ دَۄران اَۄرتاں دے بلاتکار؟ مرداں دے برابر کمّ کرن تے وی اَۄرتاں لئی گھٹّ مِہنتانا؟

یُدھّ وِچ برتانوی پھَۄجاں ولۄں ورتے جاںدے ہتھِّیاراں اتے بارُۄد نُۄں تِیار کرن لئی ورتے جاݨ والے رسائِݨک پدارتھ نال اَۄرتاں دی چمڑی پِیلی پَے گئی اتے اِس ذہِرِیلے پدارتھ دی ورتۄں کارݨ تکرِیبن چار سَۄ اَۄرتاں نیں آپݨی جان گُیا لئی۔ سشکّت ہۄݨ دی اِس تۄں وڈّی اَۄرت لئی ہۄر کِہڑی اُداہرݨ ہۄ سکدی ہَے؟ دیش جاں پرِوار نُۄں جرُۄرت پَیݨ تے اُہ بِنا آپݨی جان دی پرواہ کِیتِیاں کُربانی دا بکّرا بݨ جاںدی ہَے۔

اَۄرت دِییاں کُربانِییاں دے باوجُۄد وی یُدھّ جاں وِگڑے ہۄئے ہالاتاں وِچ سبھ تۄں ودھیرے نُکسان اَۄرت دا ہُںدّا ہَے۔ اُس دی اِذّت تار تار کر دِتّی جاںدی ہَے۔ مرد اِک نِہتھّی اتے مجبُۄر اَۄرت نال ذبر-جِناہ کرکے آپݨے آپ نُۄں سُۄرما سمجھدا ہَے۔ ہُݨ سشکت ہۄݨ دی جرُۄرت مرد نُۄں ہَے جۄ کِسے اَۄرت نُۄں بیبس اتے کمذۄر ویکھ کے آپݨی ہوس دا شِکار بݨا لَیںدا ہَے؛ اِتھّۄں تکّ کِہ اَۄرت دی اُمر اتے ہالت تکّ نہِیں ویکھدا۔ کِنِّییاں دِماگی تَۄر تے بِمار٬ کۄماں وِچ بِستر ’تے پئیِیاں اَۄرتاں نُۄں مرداں نیں گربھوتِییاں کِیتا؟ کی اجِہا کرکے اجے وی مرد آپݨے آپ نُۄں سِیاݨا اتے تاکتور سمجھدا ہَے؟ اُہ تاں آپݨِییاں اِںدرِییاں تے کابُۄ وی نہِیں پا سکِیا۔ اِکلّے کۄںگۄ وِچ ہی لڑائی دَۄران اِک دہاکے وِچ دۄ لکھّ تۄں ودھیرے اَۄرتاں دے بلاتکار ہۄئے۔ سائۄُتھ اپھرِیکا وِچ اِک مِنٹ وِچ دۄ کُڑِییاں جاں اَۄرتاں دا بلاتکار کِیتا جاںدا ہَے۔ امرِیکا وِچ ہر رۄذ گھٹّۄ گھٹّ تِنّ اَۄرتاں آپݨے ہی پارٹنر ولۄں کتل کر دِتِّییاں جادِییاں ہن۔ کرۄڑاں کُڑِییاں کُکھّاں وِچ مار دِتِّییاں گئیِیاں جاں مرن لئی چھڈّ دِتِّییاں گئیِیاں٬ سِرپھ اِس لئی کِہ اُہ کُڑِییاں سن۔

اَۄرت نیں پھِر وی کدے ہار نہِیں منّی۔ اُہ جان تے کھیل کے وی آپݨے ہکّاں لئی لڑدی آئی ہَے۔ پاکِستان دی مُکھتاراں مائی دا جدۄں پُۄرے پِںڈّ ولۄں بلاتکار ہۄئِیا تاں اُسنے بڑی ہِمّت اتے ہَۄسلے نال گُناہگاراں دا ساہمݨا کِیتا اتے آپݨے نال ہۄئے ذُلم وِرُدھّ کانُۄنی لڑائی لڑی۔ اجّ بہُت سارِییاں ہۄر اُداہرݨاں مِل جاݨگِییاں جِنہاں اِہۄ جِہے ذُلم دا شِکار ہۄݨ اُپرںتّ آپݨے ہَۄسلے ڈھہِݨ نہِیں دِتّے سگۄں دۄشِییاں نُۄں سذا تکّ دُیائی۔ تاکت کیول سرِیرک نہِیں ہُںدّی مانسِک وی ہُںدّی ہَے۔ جدۄں کۄئی وِئکتی آپݨے ہکّاں لئی کھڑا ہُںدّا ہَے اِہ اُسدی تاکت دی ہی اُداہرݨ ہَے۔ آپݨی سرِیرک کمذۄری تے کابُۄ پائُݨ لئی اجّ کُڑِییاں مارشل آرٹ ورگے گُر سِکھّ رہِییاں ہن تاں کِہ اُہ مرد دی ہوس دا شِکار ہۄݨۄں بچّ سکݨ۔ مرد پْردھان سماج نیں بھاںویں اُسنُۄں لِتاڑی رکھِّیا پر اُہ ہَۄسلا نہِیں ہاردی سگۄں اجّ تکّ مرداں دے برابر مجدُۄری مِلݨ دے آپݨے ہکّ دی مںگّ نُۄں جاری رکھّ رہی ہَے۔

سماج ولۄں آپݨے نال ہۄݨ والِییاں ودھِیکِییاں دے باوجُۄد اَۄرت شاںتی دی پُجارن ہَے۔ اُہ کدے یُدھّ ورگے گھِنائُݨے ہتھّکںڈّے نہِیں اپݨائُںدی٬ ناں ہی دںگّے کردی ہَے۔ اُہ شاںتی دے ہکّ وِچ کھڑی ہُںدّی ہَے۔ جے سماج نُۄں اَۄرت دی اگوائی پْراپت ہۄوے تاں دُنِییا وِچ ودھیرے شاںتی اتے سُرّکھِئت سماج دی وِوستھا ہۄویگی۔ سماج وِچ امن چَین اتے بھراتْری-بھاو ودھیگا۔ امرِیکا دے 44ویں پرَیذِیڈَیںٹ براک اُباما نیں اِس گلّ دی پُشٹی کِیتی سی کِہ جے اَۄرت ترکّی کردی ہَے تاں کَۄماں ودھیرے سُرکھِّئت اتے کھُشہال ہۄݨگِییاں۔ نۄبل پرائیِذ وِجیتا امرتِیا سَین نیں کِہا کِہ اَۄرت نُۄں سشکّت کرکے بھوِکھّ دا مُۄںہ متھّا سوارِیا جا سکدا ہَے۔ اَۄرتاں پُل تۄڑدِییاں نہِیں سگۄں پُل بنّݨ وِچ سہائی ہُںدِّییاں ہن۔ اُسدے اںدّرلا ماں والا کۄمل ہِردا سُۄجھ اتے سِیاݨپ نال منُکھّ دا بھوِکھّ سُیاردا ہَے ۔ اُسدے اںدّر گھر وسائُݨ والی اُسارُۄ سۄچ ڈھاہُݨ نالۄں ودھیرے اُسارن دا کمّ کردی ہَے۔

پْرسِدھّ وِگِئنی اَیڈِیسن دی اُداہرݨ ہی لَے لئۄ٬ بچپن وِچ اِک دِن تھَۄمس اَیلوا اَیڈِیسن نیں سکُۄلۄں گھر آکے آپݨی ماں نُۄں اِک چِٹھّی پھڑائی جۄ کِہ اُسدے ادھِیاپک نیں اُسدی ماں لئی لِکھی سی۔ اُسنے ماں نُۄں پُچھِّیا کِہ ماں اِس وِچ کی لِکھِیا ہَے؟ ماں نیں جواب دِتّا کِہ بیٹا اِس وِچ لِکھِیا ہَے کِہ تیرا پُتّر جِینِیئس ہَے تے ساڈے سکُۄل وِچ اجِہا کۄئی ادھِیاپک نہِیں ہَے جۄ اِس نُۄں پڑھا سکے سۄ اِس نُۄں گھر ہی رکھّ کے پڑھائۄ۔ ماں نیں اجِہا ہی کِیتا اتے اِک دِن اَیڈِیسن نیں اِہ سابِت کر دِتّا کِہ اُہ سچّمُچ جِینِیئس ہَے۔ آپݨی ماں دی مَۄت تۄں بائد اُسنُۄں آپݨے ادھِیاپک ولۄں بھیجی گئی اُہ چِٹھّی لبھّ پئی۔ اُسنے جدۄں چِٹھّی پڑھی تاں اُسدِییاں اکھّاں وِچۄں ہںجھُّۄ وگ تُرے تے آپݨی ماں دی سِیاݨپ نُۄں نت-مستک ہۄئِیا۔ چِٹھّی وِچ لِکھِیا ہۄئِیا سی کِہ تیرا پُتّر مںدّبُدھّی دا مالک ہَے٬ اسِیں اِس نُۄں نہِیں پڑھا سکدے۔ اِس نُۄں گھر ہی رکھّۄ۔ ماں نیں آپݨی سِیاݨپ نال بچّے نُۄں پَۄذِٹِو گلّ دسّی اتے اُستے مِہنت کرکے اُسنُۄں دُنِییاں دا سبھ تۄں وڈّا وِگِیانی/کاڈھی بݨا دِتّا۔

ساڈے لۄک گِیتاں وِچ پںجّابی اَۄرتاں نیں انپڑھ ہۄݨ دے باوجُۄد وی سمیں اتے سماج دے یتھارتھ نُۄں پیش کِیتا جۄ کِہ بِیتے سمیں دے ہالاتاں دے پْرماݨِیک تتھّ ہن۔ اُہ سمکالی سرۄکاراں اتے اِتِہاس نُۄں مُکھاتِب ہۄئیِیاں۔ اَۄرت من دِییاں گُجھِّییاں رمذاں گِیتاں راہِیں کھۄلہِییاں۔ مرد دے وَیلی ہۄݨ تے گھر وِچلِییاں تںگِّییاں دا ورنݨ کِیتا جۄ کِہ اُسدی سِیاݨپ اتے سُۄجھ-بُۄجھ دی نِشان دیہی کردا ہَے۔ سسّ نُۄںہ٬ نناݨ بھرجائی٬ دیر٬ جیٹھ نال آپݨے رِشتے دی شناکھت کِیتی۔ بسرے دی لام دا ذِکر ویکھۄ:

’وے مَیں رںڈِّیئۄں سُہاگݨ ہۄواں بسرے دی لام ٹُٹّ جے… ’

’لَے آ گِیا دارُۄ پی کے٬ لَے کُٹّی اںدّر وڑ کے…’

کِسان دا ہتھّ کدے وی سَۄکھا نہِیں ہُںدّا جِس بارے اُہ کہِںدّی ہَے:

’تیرا ماملا ناں ہۄئِیا پُۄرا کتّے دی کپاہ ویچ کے…’

داج ورگی لاہنت ’تے :

’سارے تاں گہِݨے میرے ماپِیاں نیں پائے‘ جاں ’وِدِّیا پڑھا دے بابلا بھاںوے دئیِں ناں داج وِچ گہِݨے‘

اجۄڑ تے بال-وِیاہ تے:

’ماںواں ماںواں ہر کۄئی کہِںدّا٬ ماںواں بُرِییاں بلاواں

نِکّے جِہے نال وِیاہ کر دِںدِّییاں دے کے چار کُ لاواں…’

اِس ترہاں دِییاں انیکاں اُداہرݨاں ہن جِنہاں وِچۄں اَۄرتاں دی پںجّابی جنجِیون پْرتی تِکھّی سُۄجھ بُۄجھ دے درشن ہُںدّے ہن۔

دُنِییا دے سبھ تۄں سشکّت اتے اگاںہودھُۄ دیش امرِیکا وِچ وی اَۄرت نُۄں مرد تۄں پِچھاںہ رکھِّیا جاںدا ہَے۔ ہال ہی وِچ ہۄئی ہِلّری کلِںٹّن دی ہار اِسدی اِک اہِم اُداہرݨ کہی جا سکدی ہَے۔ مرد ولۄں نکارے جاݨ جاں سدِییاں تۄں ہِیݨ سمجھے جاݨ دا ساہمݨا کردی آ رہی اَۄرت پھِر وی لگاتار آپݨے ہَۄسلے سہارے اجّ بُلںدِّییاں نُۄں چھُۄہ رہی ہَے۔ وڈّے وڈّے اہُدِیاں ’تے اُہ کمّ کر رہی ہَے؛ پائِلَیٹ٬ پُلاڑ٬ پھَۄج٬ پُلِیس اتے ہۄر سرکاری اہُدِیاں ’تے سُشۄبھِت ہَے۔ 

اِتِہاس٬ مِتھِہاس اتے ساہِت وِچ اَۄرت دے ہَۄسلے اتے ہِمّت دِییاں ہۄر وی بہُت سارِییاں مِسالاں مِل جاںدِییاں ہن۔ وِیہوِیں سدی دِییاں کُجھ نارتھ امرِیکن اَۄرتاں دی جدۄ-جہِد دی گلّ ہی لَے لوۄ۔ پْرسِدھّ ’اَیکٹِوِسٹ‘ تے ’پھَیمِینِسٹ‘ رۄذا پارکس اَیلاباما وِچ پَیدا ہۄئی۔ ساری جِںدّگی گرِیبی نال گھُلّدی رہی پر منُکھّی ادھِکاراں لئی اُسدی دیݨ ادُتّی تے بیمِسال ہَے٬ ہۄئِیا اِںج کِہ اِک دِن رۄذا پبلِک بسّ وِچ سفر کر رہی سی کِہ اِک گۄرے یاترُۄ نیں اُس نُۄں آپݨی سِیٹ تۄں اُٹھّ جاݨ دا ہُکم دِتّا۔ گلّ اِئۄں سی کِہ اُنہاں دِناں وِچ کانُۄنی تَۄر تے بسّاں وِچ بَیٹھے کالِیاں نُۄں گۄرے یاترُۄیاں لئی سِیٹ چھڈّݨی پَیںدی سی۔ رۄذا نیں سِیٹ تۄں اُٹھّݨ تۄں اِنکار کر دِتّا۔ اُسنے کِہا کِہ اُسنے ٹِکٹ کھرِیدی ہَے اِس لئی سِیٹ تے بَیٹھݨا اُس دا ہکّ ہَے۔ اِس وِرۄدھتا لئی اُسنُۄں کانُۄنی دۄشی ٹھہِرائِیا گِیا اتے اُسنُۄں سذا بھُگتݨی پئی۔ اِس گھٹنا نیں ’سِول رائیِٹذ مُۄومَیںٹ‘ دا مُڈھّ بنّ دِتّا۔ جے اُس دِن رۄذا بسّ وِچ آپݨی سِیٹ چھڈّ دِںدّی تاں اجّ پچھّمِیں دیشاں وِچ ساڈی سارِیاں دی ہالت اُہۄ ہی ہۄݨی سی جۄ اُس ویلے اپھرِیکن لۄکاں دی ہُںدّی سی۔ ٹِکٹ لَے کے بسّ دی سِیٹ تے بہِݨ دے آپݨے ادھِکار نُۄں ناں سمجھکے جے گۄرِیاں نُۄں آپݨی سِیٹ دیݨی رۄذا نُۄں منذُۄر ہۄ جاںدی تاں اجّ ’امرِیکن سِول رائیِٹس‘ دا مُہاںدرا وی کُجھ ہۄر ہی ہۄݨا سی۔

اَیلِس واکر اِک افرِیکن ’وُمَین اَیکٹِوِسٹ‘ تے سںسّار پْرسِدھّ لیکھک ہَے۔ اُسنے اَۄرت دے سںگھّرش وِچ بہُت وڈّا یۄگدان پائِیا ہَے۔ اُسنے پُرسکار جیتُۄ ناول ’دا کلر پرپل‘ لِکھ کے لِتاڑِییاں ہۄئیِیاں افرِیکن اَۄرتاں دے ہکّ وِچ آواذ اُٹھائُݨ دی ذُرئّت کِیتی۔ اِس ناول وِچ اُسنے 1930 دَۄران امرِیکا دی جَۄرجِییا سٹیٹ ’چ وسدے افرِیکن کھیت مذدُۄراں اُپرّ گۄرِیاں دُیارا کِیتے جاݨ والے سۄشݨ دا دِل وِنہواں ذِکر کِیتا ہَے۔ گۄرِیاں دے ستائے ہۄئے اِہ مذدُۄر گھر جاکے آپݨِییاں اَۄرتاں تے گُسّا کڈھّدے٬ اُنہاں نُۄں ماردے کُٹّدے۔ اَیلِس واکر نیں اِس ناول راہِیں اِک منُکھّ ولۄں دُۄجے منُکھّ اُتّے ہۄݨ والے شرِیرک تے مانسِک سۄشݨ دی اِک دِل-دہِلا دیݨ والی تسوِیر پیش کِیتی ہَے۔

اِس ناول وِچ سۄشݨ دِییاں شِکار اَۄرتاں وِچۄں ہی اِک اَۄرت جِس دا نام ’سِیلی‘ ہَے٬ دُۄجِییاں اَۄرتاں نُۄں آپݨے تے ہۄݨ والے تشدّد دے وِرُدھّ کھڑے ہۄݨ دی پْریرنا دِںدّی ہَے۔ اِس پْریرنا سدکا اِہ اَۄرتاں اِکٹھِّییاں ہۄکے آپݨے پتِییاں ولۄں ہۄ رہے تشدّد دا وِرۄدھ کردِییاں ہن۔ اُس ویلے اُہناں اَۄرتاں نُۄں مرد دے پَیراں جاں گۄڈِیاں ولّ ویکھ کے ہی گلّ کرن دی اِجاذت ہُںدّی سی۔ سِیلی دی ہِمّت نال اُہناں وِچ سوَیماݨ اتے بھرۄسا بھر جاںدا ہَے۔ اُہ ’سِسٹرہُڈّ‘ ناں دی جتھیبںدّی ہیٹھاں اِکجُٹّ ہۄ کے آپݨے ’تے ہۄ رہے تشدّد وِرُدھّ لڑھدِییاں ہن۔ کسِیداکاری اتے سِیئۄُݨ-کلا راہِیں آرتھِک اذادی ہاسِل کردِییاں ہن۔ اِس ترہاں اَۄرتاں نیں گرِیبی٬ لِںگّ-بھید٬ جَۄن-سۄشݨ اتے جاتِیواد دا رلھ کے وِرۄدھ کِیتا۔1985 وِچ ’دا کلر پرپل‘ ناول تے سٹِیون سپِیلبرگ نیں اِک پھِلم بݨائی٬ جِسنے ’اۄسکر‘ اوارڈ جِتِیاّ۔ اِس پِکچر نیں وی لۄک-دِلاں ’تے کافی اسر پائِیا۔ اِہ ہَے اَۄرت دا جذبا اتے سِیاݨپ دی مِسال۔

اِس پھِلم وِچ پْرسِدھّ اداکارا وُۄفی گۄلڈبرگ اتے اۄپرا وِنفرے نیں کمال دی ادائِگی کِیتی۔ جے اۄپرا وِنفرے دی گلّ کرِیئے تاں اُہ اجّ دے مِیڈِیئے دی دُنِییا دی اِک سُپْرسِدھّ ہستی٬ مانو-پْریم دے جذبے نال بھرپُۄر شکھسِیئت اتے وِیہوِیں سدی دی سبھ تۄں امِیر افرِیکن-امرِیکن اَۄرت ہَے۔ اُہ مِسِیسِپّی وِچ اِک بہُت ہی گرِیب گھر وِچ پَیدا ہۄئی۔ گرِیبی کارݨ بچپن وِچ اُس نیں در در دِییاں ٹھۄکراں کھادھِییاں۔ نِکّی اُمرے آپݨے انیکاں رِشتیداراں اتے ہۄر مرداں دی ہوس دا شِکار ہۄئی۔ آپݨی پڑھائی اتے کرڑی مِہنت سدکا اجّ اُہ دُنِییاں دِییاں اَۄرتاں لئی اِک رۄل ماڈل ہَے۔

اۄپرا دا پالݨ-پۄشݨ اُسدی نانی نیں کِیتا۔ جدۄں اجے اُہ چھۄٹی ہی سی اُسنُۄں اُسدی نانی کِہا کردی سی٬ ’میرے نال گۄرِیاں دے کپّڑے دھۄئِیا کر کِئُںکِہ اںتّ وِچ تَینُۄں وی اِہۄ کمّ کرنا پَیݨا ہَے۔‘ پر اُہ سوَے-وِشواس نال کہِںدّی سی٬ ’نہِیں٬ مَیں کداچِت اجِہا نہِیں کراںگی۔‘ سچّمُچ ہی اجّ اُہ آپݨی ہِمّت اتے سُۄجھ نال اِک وڈّی اَیکٹرَیسّ٬ ٹاک شۄء ہۄسٹ٬ فِلم پْرڈِئۄُسر٬ لیکھک تے مَیگذِین اَیڈِیٹر ہَے۔ اُسنے بچِّیاں دا جَۄن-سۄشݨ کرن والِیاں دی شناکھت کرݨ لئی کئی ٹاک-شۄء کِیتے۔ اُہ بہُت سارِییاں کالِییاں ہۄݨہار وِدِیارتھݨاں نُۄں وجِیفے دِںدّی ہَے تے گرِیباں دی مدد کردی ہَے۔ سائۄُتھ افرِیکا وِچ اُسنے 450 کُڑِییاں لئی اِک بہُت ودھِییا سکُۄل کھۄلہِیا ہۄئِیا ہَے٬ جِس وِچ گرِیب گھراں دِییاں لائِک کُڑِییاں نُۄں پڑھا کے امرِیکا دِییاں یُۄنِیورسِٹِییاں لئی تِیار کِیتا جاںدا ہَے۔ 

کَینیڈا دِییاں ’دا پھیمس پھائیِو‘ وجۄں جاݨِییاں جاںدِییاں اَۄرتاں نیں وی اِہۄ جِہی اِک لڑائی لڑی سی۔ اجّ کَینیڈا وِچ اَۄرت راجنِیتِیک کھیتر وِچ جۄ ادھِکار ماݨ رہی ہَے٬ اِہ اِہناں ’پھیمس پھائیِو‘ دی ہی دیݨ ہَے۔ کَینیڈا وِچ اَۄرتاں ہمیشا اجّ جِنِّییاں آذاد نہِیں سن۔ اِنہاں دی گِݨتی ’پرسنذ‘ وِچ وی نہِیں گِݨی جاںدی سی۔ 1927 وِچ پںجّ اَۄرتاں- اَیملی مرفی٬ آئِرن مارٹِن پرلبی٬ نَینی مُۄلی مَیکلںگّ٬ لُۄئیِس مکِینی تے ہَینرِیئٹا میُۄر نیں اِکٹھِّیاں ہۄ کے کَینیڈا دی سُپرِیم کۄرٹ تۄں بْرِٹِش سںوِّدھان وِچ لِکھے ’کُیالِیپھائیِڈ پرسنذ‘ دی پرِبھاشا پُچھّی۔ اُہناں دا بھاو سی کِہ کی اَۄرتاں ’پرسنذ‘ دی پرِبھاشا وِچ شامِل سن کِہ نہِیں۔ اسل وِچ اُہ اِہ جانݨا چاہُںدِّییاں سن کِہ اَۄرتاں نُۄں سَینیٹ دی نُماںئِںدگی کرن دا ادھِکار ہَے جاں نہِیں؟

1928 وِچ کَینیڈا دی سُپرِیم کۄرٹ نیں اِہ پھَیسلا سُݨائِیا کِہ اَۄرتاں ’پرسنذ‘ وِچ شامِل نہِیں سن۔ اِس پھَیسلے دی آکھِری ستر وِچ لِکھِیا گِیا سی کِہ اَۄرتاں نُۄں کَینیڈا دی سَینیٹ دا مَیمبر بنݨ دا ادھِکار نہِیں ہَے۔ اِس کیس نُۄں ’پرسنذ کیس‘ دا ناں دِتا گِیا۔ پر اِہ اَۄرتاں ہارِییاں نہِیں۔ اِنہاں نیں اِس کیس دی اِںگلَیںڈ وِچ بْرِٹِش سرکار دی ’جُۄڈِیشِیئل پْرِیوی کَۄںسل‘ اگّے پٹِیشن کِیتی۔ 18 اکتُۄبر 1929 نُۄں پہِلے پھَیسلے نُۄں ردّ کر دِتا گِیا تے ’پرسنذ‘ وِچ اَۄرتاں وی شامِل کِیتِییا گئیِیاں۔ اِس ترہاں اَۄرتاں نُۄں کَینیڈا دی سَینیٹ دِییاں مَیمبر بنݨ دے ادھِکار مِل گئے۔

اِہ پںجّے کَینیڈا دے سُۄبے البرٹا دِییاں رہِݨ والِییاں سن۔ کیس جِتّݨ تۄں بائد اِنہاں نیں کَینیڈِیئن اَۄرتاں دے ہکّاں لئی بہُت سارے لاہیوںدّ کمّ کِیتے۔ کمّ تے اَۄرت کامِیاں لئی سُکھاواں ماہَۄل٬ اۄرتاں دی سِہت سمبّںدھّی سیواواں٬ وِیاہُتا اَۄرتاں دے ادھِکار٬ بچِّیاں دے پالݨ-پۄشݨ دے ادھِکار٬ راجنِیتی وِچ ہِسّا لَیݨ دے ادھِکار آدِ۔ وِدِئّک ادارِیاں وِچ وی اَۄرتاں دے ہر مسلے لئی اِنہاں پںجّاں نیں ساری ذِںدّگی لگن اتے ہِمّت نال اگّے ہۄکے کمّ کِیتا۔ اَۄرتاں نُۄں ہکّ دُیائُݨ ویلے اِنہاں رںگّ-بھید اتے نسل دی پرواہ نہِیں کِیتی۔

اجّ اِہ پںجّے اَۄرتاں ’دا پھیمس پھائیِو‘ دے ناں نال جاݨِییاں جاںدِییاں ہن۔ اِنہاں نُۄں کَینیڈا سرکار تۄں بہُت ماݨ پْراپت ہۄئِیا۔ سرکار دُیارا اِنہاں دِییاں جِیونِییاں تِیار کروائیِیاں گئیِیاں۔ اِنہاں دی تسوِیر پںجّاہاں دے نۄٹ تے چھاپی گئی۔ کَینیڈا دی سرکار نیں اِنہاں نُۄں ٹرافِییاں دے کے وی سنمانِت کِیتا۔ اِنہاں دے بُتّ مشہُۄر بُتّگھاڑی باربرا پَیٹرسن تۄں بݨوا کے ’پارلِیمَیںٹ ہِلّ‘, اَۄٹوا اتے ’اُلِمپّک پلاذا‘ کَیلگری وِچ لگوائے گئے ہن۔ اِنہاں دی اِس پْراپتی تے ساری اِستری جاتی نُۄں ماݨ ہَے۔ 

اجے وی اَۄرت جاتی دے ساہمݨے انیکاں چُݨَۄتِییاں ہن۔ اُہ اجّ وی دُۄجے درجے دی شہِری ہَے۔ اِس دا بھاو اِہ نہِیں کِہ اُہ ہار کے بَیٹھ جاوے جاں رۄںدی رہے تے ہاری ہۄئی ابلا دِییاں کتھاواں لِکھدی رہے۔ ساڈی اَۄرت نُۄں آپݨے ادھِکاراں نُۄں چںگّی ترہاں سمجھݨا پَیݨا ہَے۔ کَینیڈا ورگے پچھّمی دیساں وِچ آکے اُسنُۄں اِک چںگّی ذِںدّگی جِیئُݨ دا مَۄکا مِلدا ہَے۔ اُہ اِتھۄں دے سِسٹم نُۄں سمجھے۔ آپݨی وِدِئّک یۄگتا نُۄں ورتۄں ’چ لِیاوے۔ ویکھݨ وِچ آئِیا ہَے کِہ ساڈِییاں بہُتِییاں لڑکِییاں جۄ کَینیڈا پڑھݨ آئُںدِییاں ہن اِتھّے آکے بہُت مِہنت کردِییاں ہن اتے آپݨے مُکام تے پہُںچّ کے آپݨے ماپِیاں نُۄں وی اِتھّے بُلائُںدِییاں ہن۔ اُنہاں دھِییاں نُۄں وی ساڈا سلام ہَے جِنہاں نیں نَۄکرِییاں کرکے آپݨے گھراں وِچۄں گرِیبی دُۄر کِیتی۔ اجّکل راجنِیتی وِچ وی بہُت سارِییاں اَۄرتاں مرداں دے برابر کمّ کر رہِییاں ہن۔ ساڈِییاں اَۄرتاں کَینیڈا ورگے اگاںہودھُۄ دیساں وِچ آ کے کیول آپݨے پہِراوے نُۄں ہی کَینیڈِیئن نہِیں بݨائُںدِییاں سگۄں اِتھۄں دی بھاشا تے سِسٹم نُۄں سِکھّ کے چںگِّییاں چںگِّییاں نَۄکرِییاں اتے آپݨے کارۄبار وی کردِییاں ہن۔

بھوِکھّ وِچ وی اَۄرت ہی اَۄرت دا ماݨ ودھائُݨ وِچ سہائِتا کر سکدی ہَے۔ ماں ہۄݨ دے ناتے گھر وِچ پُتّر اتے دھی وِچ فرک ناں کرے اتے آپݨے پُتّر نُۄں اِہۄ جِہے سںسّکار دیوے کِہ اُہ وڈّا ہۄ کے ہر اَۄرت دا ستِکار کرے۔ پھِر اُہ دِن دُۄر نہِیں جدۄں مرد اتے اَۄرت وِچ کۄئی پھرک نہِیں ہۄویگا۔ پرِورتن لِیائُݨ لئی جرُۄری نہِیں کِہ بہُت وڈِّییاں گھالݨا گھالِییاں جاݨ, آپݨے پرِوار وِچ بچِّیاں دی پالݨا-پۄشݨا کردِیاں نِکِّییاں نِکِّییاں گلّاں دا دھِیان رکھّ کے اگلی پِیڑی دی سۄچ وِچ بدلائۄ لِیاںدا جا سکدا ہَے۔

ہُݨ ’وُمَین اِمپاورمَیںٹ‘ دی جگہا ’مَینّ اِمپاورمَیںٹ‘ دی جرُۄرت ہَے تاں کِہ مرد اَۄرت واںگ آپݨِییاں اِںدرِییاں ’تے کابُۄ پائُݨا سِکھّ سکے تے آپݨی پَیترِک سۄچ تۄں نِجات پا کے اَۄرت دی سِیاݨپ اتے شکتی نُۄں سوِکار کر سکے۔