अक्टूबर 08, 2026

writingDetail.created_by
By: मोहन शरमा

पंजाबी विरसा अते शोर प्रदूशण ... (पिछले हफते दा इक्क यादगारी दिन दीआं झलकीआं)

पिछले दिनीं मैनूं दोंह थावां ’ते इक्को दिन जाण दा मौका मिलिआ। पहिली थां ’ते जा के मानसिक नूं सकून वी मिलिआ अते सिजदा करन लई सिर वी झुक गिआ। दूजी थां ’ते जाण उपरंत मन डाढा ही प्रेशान होइआ। अच्चवी जिही महिसूस कीती, पर वापसी ’ते उस थां दे गेट ’ते खड़ोके सकून दे पल वी हिस्से आए। लगदा सी जिवें राम रौळे अते कंन पाड़वें शोर दे इक्क खूंजे विच्च कोई परीआं दी बात पा रिहा होवे।

30 मारच 2024 नूं मैनूं दो अलग्ग अलग्ग थावां ’ते हो रहे समागमां विच्च जाण लई सतिकार भरिआ सद्दा मिलिआ। पहिला सद्दा आल इंडीआ पिंगलवाड़ा सुसाइटी दी संगरूर शाख़ा दे प्रबंधकां वल्लों शाख़ा दे 24वें सथापना दिवस विच्च शामल होण लई सी अते दूजा सद्दा कालज विच्च प्रोफैसर वजों सेवा कर रही धीआं वरगी रमन दे संगरूर तों पंदरां किलोमीटर दूर पैलेस विच्च हो रही उस दी शादी विच्च शामल होण दा सी। रमन नाल नशा विरोधी मुहिंम अते होर समाजिक कंमां विच्च सरगरम होण कारन सांझ बणी होई सी, पर मैं उनहां दे परिवारक मैंबरां नूं कदे नहीं सी मिलिआ। घर आके विआह दा कारड देण समें उसदा सतिकार नाल इह कहिणा, “सर, होरां थावां ’ते विआह दे कारड मेरे प्रोफैसर साथीआं अते घर वालिआं नें वंडे नें, तुहानूं सद्दा देण मैं आप आई हां। अशीरवाद देण लई ज़रूर आउणा।”

निशचित दिन ’ते पहिलां संगरूर दे पिंगलवाड़ा संसथा विच्च गिआ। प्रबंधकां नें सारा प्रोगराम ही पंजाबी विरसे नूं समरपत कीता होइआ सी। मंजिआं ’ते विछीआं होईआं हत्थां दी कढाई वालीआं चादरां, नाल मेल खांदा करदा सिरहाणा। कोई कुरसीआं मेज़ नहीं सन। लोक बड़े आनंद नाल मंजिआं ’ते बैठे सन। आए महिमानां नूं चाह अते थाल विच्च रख्ख के गुलगुले परोसे जा रहे सन। सच्चमुच्च ‘साडा विरसा’ उत्ते अधारत उत्थे इक्क पिंड वसाइआ होइआ सी। अलोप होए पंजाब दे पिंडां दी झलक वेखके आनंद आ रिहा सी। इक्क पासे पिंडां वाली सत्थ दा मनमोहक द्रिश, तूड़ी वाला कुप्प, ‘खूह’, छंनां, पीली मिट्टी नाल लिप्प के सजाई रसोई, पाथीआं वाला गुहारा, बलदां वाला हल्ल, बलदां दी पंजाली, पित्तल दे भांडे, पींघ, पशूआं वाली खुरली, त्रिंझण विच्च कत्तदीआं कुड़ीआं मनमोहक द्रिश पेश कर रहीआं सन। नौजवान पीहड़ी नूं आपणे विरसे नाल जोड़न लई लोक नाच भंगड़ा, हीर अते पुरातन कथावां, लंमीआं हेकां वाले गीत, विआह वालीआं सिठ्ठणीआं, ढाडी कला, छोटे बच्चे दी तूंबी नाल पेशकारी, भगत पूरन सिंघ संबंधी बोलीआं, छोटीआं बच्चीआं दा गिध्धा, गत्तके दे जौहर, संमी नाच अते इहो जिहीआं होर प्राचीन कलावां नाल लोक कीले बैठे सन। शांत अते सुखावें माहौल विच्च दाणिआं दी भठ्ठी दा अलौकिक नज़ारा वी पेश कीता जा रिहा सी। उस समें जित्थे बज़ुरग पुराणीआं यादां विच्च गुंम होए बैठे सन, उत्थे ही नवीं पीहड़ी अचंभे नाल इह सभ कुझ वेख रही सी। अंदाज़न तिंन घंटे दा समां पलां विच्च ही बीत गिआ। वाअदे अनुसार विअहुली कुड़ी नूं शगन वी देणा सी। पिंगलवाड़ा तों पैलेस वल्ल दा रुख कर लिआ।

वीह कु मिंटां बाअद पैलेस विच्च पहुंच गिआ। हाल विच्च वड़दिआं सटेज वल्ल नज़र मारी। डी.जे. ते अध्ध नंगे कप्पड़िआं विच्च कुड़ीआं असभ्भिअक हरकतां नाल डांस पेश कर रहीआं सन। तिंन चार मुंडे वी डी.जे. पारटी दा हिस्सा बणके टपूसीआं जिहीआं मार रहे सन। कंन पाड़वें शोर विच्च गीत संगीत दी तां कुझ समझ नहीं सी आ रही, हां विआह विच्च शामल होए कुझ शराबी मुंडे सटेज दे हेठले हिस्से विच्च खौरू जिहा पाउंदिआं आपणे आप नूं रांझे समझदिआं डांस कर रहीआं कुड़ीआं नूं हेठां आउण दे इशारे कर रहे सन।

कई अधखड़ उमर दे विअकती तां दंदां हेठ सौ-सौ दा नोट लै के सटेज ’ते ही चहड़ गए। गरदन अते लक्क जिहा मटका के उह कुड़ीआं नूं नोट लैण दा इशारा करके आपणी कला दा प्रदरशन कर रहे सन।

पैलेस दे शोर प्रदूशण कारन मैं डाढा ही प्रेशान हो गिआ। दरअसल 25-30 डैसीबल आवाज़ तां ठीक है पर जदों 80-90 डैसीबल तों उप्पर तेज़ संगीत अते शोर करन वालीआं आवाज़ां कंनां विच्च पैण लग्ग पैण तां इसदा सिहत ’ते बहुत बुरा असर पैंदा है। जिहड़ी आवाज़ दी रेंज तिंन किलोमीटर तक पहुंचण वाली होवे, भला उह आवाज़ 10-15 मीटर दे फासले ’ते बैठे विअकती उत्ते मारू असर ही करेगी। बहिरापण, शोर कारन आपस विच्च बोल सांझे करन दी वी असमरत्थता, बाअद विच्च नींद विच्च रुकावट अते कंम काज ’ते वी बुरा असर पैंदा है। विआहुली कुड़ी हाल विच्च नज़र नहीं सी आ रही। परिवारक मैंबरां नूं मैं जाणदा नहीं सी। नाल बैठे साथी तों उच्ची आवाज़ विच्च मैं विआह वाली कुड़ी रमन बारे पुछ्छिआ। उसने आपणे कंन मेरे लागे करके गल्ल सुणन दी कोशिश कीती अते फिर हत्थ हिला के इशारा कर दित्ता कि आवाज़ सुणाई नहीं दिंदी। अक्किआ अते खिझिआ जिहा मैं हाल तों बाहर आ गिआ। बाहर आके विआहुली लड़की रमन नूं फोन कीता। जवाब विच्च उसने किहा कि मैं आपणा भरा भेज रही हां, उह तुहानूं आके लै जांदे नें।

थोहड़ी देर बाअद रमन दा भरा आ गिआ। रमन नूं शगन दिंदिआं चंगे भविख्ख दी दुआ करके मैं वापस आ गिआ। हाल दा खौरू पाउंदा शोर बाहर वी सुणाई दे रिहा सी। बाहरले गेट दे नाल ही बुक्क सटाल लग्गिआ होइआ सी। मेरे पैर बदोबदी उध्धर वल्ल हो गए। दो कालजीएट मुंडे बुक्क सटाल ’ते खड़ो के लोकां नूं उसारू साहित पहड़न दी प्रेरना देण दे नाल नाल किताबां खरीदण लई वी कहि रहे सन। मैरिज पैलिस विच्च किताबां दे लग्गे सटाल नूं वेखके बहुत ही चंगा लग्गिआ। बुक्क सटाल ’ते खहड़े दोनां मुंडिआं नें दस्सिआ, “जिहड़ी प्रोफैसर मैडम दा विआह है, असीं उनहां दे विदिआरथी हां। उनहां दी प्रेरना नाल ही असीं कालज विच्च पुसतक मंच बणाइआ होइआ है। कालज दे तीह कु विदिआरथी इसदे मैंबर हन। मैडम अते होर प्रोफैसर साडी हर महीने आरथिक मदद दे नाल नाल सुचज्जी अगवाई वी करदे हन। असीं ज़िआदातर विआहां शादीआं समें पैलेसां विच्च बुक्क सटाल लाके किताबां वेचदे हां। इस नाल इक्क तां लोकां नूं चंगा साहित पहड़के समाजिक बुराईआं विरुध्ध लड़न दा बल मिलदा है। नाले जी असीं मैरिज पैलिसां विच्च लक्क मटकाउंदी अशलील गाइकी विरुध्ध होका वी दिंदे हां। इत्थे तां जी इह डीजे वाला कंम विआहुले मुंडे दे दोसतां नें धक्के नाल ही लाइआ है।”

बुक्क सटाल तों कुझ किताबां खरीदण तों बाअद घर नूं वापस आउंदिआं मैं सोच रिहा सां, “मैरिज पैलेसां विच्च किताबां राहीं गिआन दा दीवा जगाउण दी पहिल तां हो गई है। बस्स हुण शोर प्रदूशण अते लच्चर गाइकी विरुध्ध ठोस कदम वी रमन वरगीआं कुड़ीआं ही चुक्कणगीआं।”

* * * * *