मुख्य पन्ना

कुदरत नाल खिलवाड़ करना मनुख्खता लई सभ तों वड्डी भुल्ल साबत हो रही है। पिछले कुझ सालां विच्च वापरीआं कुदरती आफतां-भारी हहड़, भिआनक गरमी दीआं लहिरां, अचानक आउण वाले तुफान अते सोके सानूं सपशट संदेश दे रहे हन कि जेकर असीं हुण नां जागे तां आउण वालीआं पीहड़ीआं लई धरती रहिणयोग नहीं बचेगी।

हहड़ां दा कहिर: पंजाब तों निपाल तक्क

2025 विच्च भारत नें 334 दिनां विच्चों 331 दिन किसे नां किसे रूप विच्च अत्त दीआं मौसमी घटनावां दा साहमणा कीता, जिस नाल 4, 419 लोकां दी मौत होई अते 17.4 मिलीअन

जे चंगी तरहां नज़र मारी जावे तां पिंडां विच्च पंचाइतां पुरातन समिआं तों ही पिंडां दी भलाई लई बणाईआं जांदीआं सन। आज़ादी तों बाअद 1959 विच्च पंचाइती राज दी शुरूआत होई। समें समें 'ते इहनां दे नियम बदलदे रहे हन। कदे कोई धिर वध्ध मैंबर जिता के आपणा सरपंच चुण लैंदी, कदे सरपंच वोटरां वल्लों सिध्धे रूप विच्च चुणे जांदे।

पिंडां विच्च पंचाइतां पिंड दा विकास करन लई, पिंड वासीआं दी भलाई लई बणाईआं जांदीआं हन। पर असल मुद्दे तों हट के बथेरा कुझ्झ अजिहा हुंदा है जो नहीं होणा चाहीदा। पंचाइतां विच्च औरतां लई वी र

गल्ल सतंबर 2020 दी है। उनहां दिनां विच्च मैं संगरूर दे नशा छड़ाऊ केंदर दे निरदेशक वजों कंम कर रिहा सी। नशई मरीज़ां नूं ज़िंदगी दे खलनाइक नहीं सगों पीड़त समझदिआं उहनां नूं दुआ अते दवाई दे सुमेल नाल मुख्ख धारा विच्च लिआउण दे हर संभव यतन कीते जांदे सन। धरम, साहित अते किरत दे संकलप नाल जोड़न कारन सारथक नतीजे साहमणे वी आ रहे सन। पंजाब दे वख्ख-वख्ख ज़िल्हिआं दे नाल-नाल गुआंढी प्रांतां दे नशई मरीज़ां नें वी नशा मुकत होण लई इस नशा छुड़ाओ केंदर दी ढोई लई होई सी। शाम नूं हर रोज़ योगा, मैडीटेशन अते कौंसलिंग दी ज़िंमेवा

चल्ल पातर हुण ढूंडण चल्लीए भुल्लीआं होईआं थांवां

कित्थे कित्थे छड्ड आए हां अणलिखीआं कवितावां

गड्डी चहड़न दी काहल बड़ी सी की कुझ रहि गिआ ओथे

पलां छिणां विच छड्ड आए सां जुगां जुगां दीआं थांवां

अध्धी रात होएगी मेरे पिंड उते इस वेले

जागदीआं होवणगीआं सुत्तिआं पुतरां लागे मांवां

मारूथल ' चों भज्ज आइआ मैं आपणे पैर बचा के

पर ओथे रहि गईआं जो सन मेरी खातर राहवां

मेरे लई जो तीर बणे सन होर कलेजे लग्गे

समाज नूं इसतरीआं बारे आपणी सोच बदलणी चाहीदी है। इसतरीआं नूं बराबरता दा दरजा अमली तौर ‘ते देणा चाहीदा है। अख़बारी बिआना नाल राबरता दा दरजा नहीं मिलदा।

इसतरीआं संबंधी हर साल संसार विच्च इक्क दिन ‘इसतरी दिवस’ दे तौर ‘ते मनाइआ जांदा है। उस दिन इसतरीआं दे सोहले गाए जांदे हन। इसतरी दा समाज विच्च महत्तवपूरन सथान है। उह समाज दा अध्धा हिस्सा है, इस लई उस नूं अरधंगणी किहा जांदा है। साल विच्च इक दिन उनहां दी महत्तता बारे इसतरी दिवस मनाउणा वाजब नहीं, सगों हर रोज़ ही इसतरी दी कदर करनी समाज दी ज़ि

“लै असीं किहड़ा बंतो विआहुणी ऐ।” इह गल्ल सुणके सारे उच्ची-उच्ची हस्सण लग्ग पए। जी हां! घर कुड़ी नां होण कारन उस विअकती दा इशारा कुड़ी दे विआह वेले कीते जाण वाले ख़रचे तों सी। मैनूं उसदी गल्ल सुणके हासा नहीं आइआ बलकि मैं सोचण लई मजबूर हो गई कि की सच्चमुच्च अज्ज बंतो मापिआं सिर भार है? बिलकुल नहीं, बंतो तां सगों हुण मापिआं दा भार वंडा रही है। अज्ज हर खेतर, चाहे पहड़ाई दी गल्ल होवे, खेडां, राजनीती, नौकरी, विदेश विच्च जाण दी, आपणे आप नूं ही नहीं सगों परिवारिक मैबरां नूं वी सैट्ट करन दी ज़िंमेवारी अज्ज कुड़ीआं बाखूबी

हर साल 5 सतंबर नूं मनाइआ जाण वाला अधिआपक दिवस सिरफ इक्क तरीक नहीं, सगों उनहां महान अधिआपकां नूं समरपित इक्क महान अवसर है, जो साडे बच्चिआं दे भविख्ख नूं गिआन, संसकार अते नैतिकता दी रौशनी नाल रौशन करदे हन। इह दिन भारत दे दूजे राशटरपती अते महान दारशनिक डा. सरवपल्ली राधाक्रिशनन दी जयंती ’ते मनाइआ जांदा है, जिनहां नें आपणे जीवन विच्च अधिआपक होण नूं सभ तों वड्डा सनमान मंनिआ।

अधिआपक: समाज दा असल निरमाता

अधिआपक सिरफ किताबी गिआन ही नहीं दिंदे, सगों विदिआरथीआं नूं जीवन जिऊण द

दुनीआं भर दा हर विअकती सिध्धे असिध्धे तौर ते खेती नाल जुड़िआ होइआ है। किसे वी रूप विच्च वरतिआ जावे अनाज बिनां किसे नूं नहीं सरदा। सिध्धी जिही गल्ल ऐ सभ दे ढिड्ड लग्गे होए नें इहनां नूं भरन वासते अनाज, फळ, सबज़ीआं आदि दी ज़रूरत हुंदी है। उह सानूं खेतां विच्चों मिलदे हन। असीं आपणी थाळी विच्च पए भोजन दे पिछ्छे होई मिहनत बारे सोचीए तां सभ तों वध्ध मिहनत किरती किसान दी हुंदी है। किसान खेत वाहुंदा संवारदा है। फिर ... चिड़ीआं- जनौरां दे भागीं, हाळी-पाळी दे भागीं, राही-पांधी दे भागीं ... आख के बीज बीजदा है। बी

इस वेले दो भरवें दरिआ पंजाब विच्च वग रहे नें। नशिआं दे दरिआ नूं पंजाब विच्च वहिंदा छेवां दरिआ किहा जांदा है, जदों कि जवानी दे विदेशां वल्ल रुझान नें सत्तवें दरिआ दा रूप धारन कर लिआ है। दोनां दरिआवां नें घरां दे विहड़िआं दी रौणक गुंम कर दित्ती है। गलीआं, कालज अते तकनीकी कालजां विच्च सुंन जिही पसरी होई है। “किते साडा मुंडा नशिआं दे भर वगदे दरिआ विच्च ही नां रुहड़ जावे, किते होर मुंडिआं दे धक्के चहड़के इह वी … …।” इस सोच नाल मां-बाप कंब उठ्ठदे नें। पिंड दे खोलिआं, बेअबाद थावां, जां फिर सुंनीआं गलीआं विच्च पिंड

छुहण लग्गिआं सचेत हो जाणा

मेरे हत्थां दा रेत हो जाणा

पिआस बच रहिणी होंठ सड़ जाणे

मैं तड़पणा ते प्रेत हो जाणा

खाक सां फेर खाक ही मुड़ के

मैं वी गीतां समेत हो जाणा

चमकणा नीर झिंमणां हेठों

नशर तेरा वी भेत हो जाणा

फिर तेरे आउण दी खबर सुण के

हाड़ मेरे नें चेत हो जाणा

रविंदर सिंघ सोढी बहुपख्खी साहितकार है। उस दीआं डेढ दरजन नाटक, खोज, कविता, आलोचना, वारतक, जीवनी, अनुवाद अते कहाणीआं दीआं पुसतकां प्रकाशत हो चुक्कीआं हन। कित्ते वजों उह पंजाबी दा अधिआपक रिहा है। उस दीआं कहाणीआं पहड़न तों पता लग्गदा है कि भावें उह ऐम.फिल है, प्रंतू साहित दे रूपां नूं उह आम बुध्धीजीवी विदवानां वांग बणाए गए माप दंडां अनुसार लिखण ते पड़चोलण दे हक्क विच्च नहीं। पंजाबी भाशा दा उह गूहड़ गिआनी है 1974 विच्च उस नें आपणा साहितक सफर शुरू कीता सी, जिहड़ा लगातार हुण तक्क ज़ारी है।

नौकरी विच्च

कई सालां दी गल्ल है, असीं परिवारिक मैंबरां समेत कशमीर टूर ’ते गए। लगभग 5-6 दिनां दा टूर सी। असीं सारे इनोवा गड्डी विच्च सवार सी। बच्चिआं समेत असीं कोई अठ्ठ-नौं जणे सी। कशमीर जाण दा इक्क तां इह कारन सी कि जून दीआं छुट्टीआं सी। इक्क डिऊटी तों राहत, दूजा गरमी तों राहत मिलण कारन दोहरा फ़ाइदा जाप रिहा सी। इक्क कारन इह वी सी कि मेरे पापा मिलटरी विच्च होण कारन कशमीर विच्च वख्ख-वख्ख थांवां ’ते तकरीबन दस साल रहे। असीं वी छोटे हुंदे कशमीर विच्च कई महीने बटोट रहिके आए सी। उदों पापा जी सानूं श्रीनगर अते होर थांवां ’ते

भारत विच्च हर साल 29 अगसत नूं धूम-धाम नाल मनाइआ जाण वाला राशटरी खेड दिवस दरअसल महान हाकी खिडारी मेजर धिआन चंद दी जयंती दे मौके ’ते मनाइआ जांदा है, जिस दा मुख्ख मकसद देश विच्च खेड संसक्रिती नूं हुलारा देणा अते नौजवान पीहड़ी नूं फिटनैस्स अते खेडां लई प्रेरित करना है।

“हाकी दा जादूगर” : धिआन चंद दी अमिट्ट छाप

मेजर धिआन चंद (29 अगसत 1905 - दसंबर 1979), जिनहां नूं “हाकी दा जादूगर” किहा जांदा है, भारती हाकी दे सुनहिरी दौर दे सभ तों महान खिडारी मंने जांदे हन। उनहां न

इक्क खामोश चुप्प हमेशा उसदे अंग-संग रहिंदी। पर इस चुप्प दा राज़ उसने कदे वी आपणे साथीआं नाल सांझा नहीं सी कीता। हां, बैंक दे मैनेजर हुंदिआं उह लोकां दे कंम आउण दी हर संभव कोशिश करदा, नौजवानां दी मदद लई हमेशा यतनशील रहिंदा। बिरध आशरम विच्च जाके बज़ुरगां दी सेवा करना, आशरम लई लोड़ींदे समान दा प्रबंध करना, वातावरण नूं सुखावां अते हरिआ-भरिआ बणाउण लई बूटे लवाउणे अते उनहां दी देख-भाल करनी, गरीबां, मज़दूरां अते लोड़वंदां दे पसरे हत्थां लई उह आपणा परस खाली करन लग्गिआ देर नहीं सी लाउंदा। तिंन-चार रुझेविआं विच्चो

ज़िंदगी औखां- सौखां, दुख्खां -सुख्खां, हासिआं -उदासीआं दा मिशरण है। ऊं तां हर बंदे नूं हर रोज़ कुझ्झ नां कुझ्झ नवां सिख्खण नूं मिलदा है बशरते कि बंदे नूं सिख्खण दी भुख्ख पिआस होवे। कई वार जदों आपणी तोर तुरदी ज़िंदगी विच्च कोई वाध घाट आ जांदी है तां बड़ा कुझ्झ सोचण 'ते मजबूर हो जांदे हां।

पिछले दिनीं आए मींह हनेरी विच्च काफ़ी नुकसान होइआ। कुदरती गल्ल है तेज़ झख्खड़ आउण नाल बिजली वी प्रभावित हुंदी है।जदों बिजली दे खंभे टुट्टे होण, तारां उत्ते वड्डे वड्डे दरख्खत टुट्ट के डिग्गे होण तां इहनां चीज़ां दी मुरं

30 अगसत 2026 दा समागम विशेस रिहा। वैसे तां 90वां जनम-साल किसे दा वी मनाइआ जावे – उह इक्क विशेस समागम ही हुंदा है। पर जद इह पंनूं वरगी प्रसिध्ध, बहु-पख्खी अते हरमन-पिआरी हसती दा होवे, तां इह होर वी विशेस बण जांदा है।

समागम दा इक्क पख्ख इह वी रिहा कि इह साल स्री मती पतवंत कौर जी पंनूं दा वी 90वां जनम-वरहा है। भाव ओह 70 कु साल ज़िंदगी दे हर खेतर ’च, पंनूं साहिब दे कदम नाळ कदम मिला के चल्ले हन। पंनूं साहिब वरगे अनुसशनी इनसान दे कदम नाळ कदम मिला के चल्लणा बहुत व

गज़ल इक लहिर दे उछलण दा नां है

किनारे खोर के परतण दा नां है

शरा दी चारदीवारी दे अंदर

गज़ल तां इशक दे तड़पण दा नां है

इह पहिलां आपणे फिर दूजिआं दे

गज़ल तां दिल दे विच उतरन दा नां है

गज़ल बंदिश तां है पर राग वरगी

इह कस्सीआं तारां 'चों निकलण दा नां है

दरखतां, भांबड़ां ते पत्थरां 'ते

गज़ल तां नीर बण बरसण दा नां है

चिरागां नूं ते डुब्बदे सूरजां नूं

गज़ल लफज़ां दे विच सांभण दा नां है

गज़ल सीमित सुरां दे साज़ विचों

गुरदीश कौर गरेवाल पंजाबी दी समरत्थ साहितकार है। उह साहित दे चार रूपां कविता, गीत, ग़ज़ल अते वारतक लिखदी है। उस दीआं हुण तक्क अध्धा दरजन तों वध्ध कविता अते वारतक दीआं पुसतकां प्रकाशत हो चुक्कीआं हन। मैनूं उस दीआं सारीआं पुसतकां पहड़न दा माण प्रापत है। उस दे विशे आम तौर ‘ते धारमिक, समाजिक, सभिआचारक अते प्रक्रिती नाल संबंधत हुंदे हन। उह मुढ्ढले तौर ‘ते सिख्ख धरम नूं प्रणाई होई साहितकार है। उस दी शबदावली मलवई भाशा विच्च रंगी होई हुंदी है। उस दी हर रचना विच्चों सिख्ख धरम दी विचारधारा दी ख़ुशबो आउंदी ह

इस साल जून विच्च मेरे बेटे कोल साडे दोवां जीआं दा कनेडा जाण दा सबब्ब बण गिआ। इक्क तां 3 जून नूं उसदी कंपिऊटर साइंस विच्च डिगरी पूरी होण ’ते कनवोकेशन सी, दूजा सानूं दोवां नूं अधिआपक होण कारन गरमी दीआं छुट्टीआं आ गईआं सन।

उत्थे मेरे बेटे दे नाल रहिंदे उसदे दोसत दे डाकटर मापे वी कनवोकेशन ’ते आए होए सन। दूजा मेरा बेटा, डिगरी दे आख़री समैसटर तों पहिलां 16 महीनिआं दी को-आप, सपारवुड्ड ला के आइआ सी। उुस कंपनी विच्च उसदी सीनीअर लेडी कैरा अते उसदा पती माईक बहुत उच्ची पोसट ’ते कंम करदे सन। उह दोवें जणे मे

भारत दी कौमी सुरख्खिआ अते रणनीतक नीती दे सभ तों प्रभावशाली चिहरिआं विच्चों इक अजीत डोवाल नें आपणी कारजशैली, द्रिहड़ता अते खुफीआ-समरथा नाल देश दी सुरख्खिआ प्रणाली विच्च अमिट छाप छड्डी है। 20 जनवरी 1945 नूं जनमे डोवाल इस वेले भारत दे कौमी सुरख्खिआ सलाहकार हन अते 2014 तों इस अहुदे ’ते लगातार सेवा निभा रहे हन।

आईपीऐस्स पिछोकड़ वाले अजीत डोवाल नें खुफीआ अते सुरख्खिआ खेतर विच्च लंबा अनुभव हासल कीता। इंटैलीजैंस बिऊरो दे मुखी रहे डोवाल नूं रणनीतक सोच, संकट प्रबंधन अते अत्तवाद विरोधी कारवाईआं दी गहिरी स