بھارت دی اذادی دی لڑائی دے اِتِہاس وِچّ شہِید-اے-آذم بھگت سِںگھّ دا نام امر شہِیداں دی کتار وِچّ سبھ تۄں اُچّا ستھان رکھّدا ہَے۔ اُہ سِرپھ اِکّ بہادر کْراںتِیکاری ہی نہِیں سن٬ سگۄں دُۄردرشی چِںتّک٬ ترکشِیل لیکھک٬ سماجوادی وِچاردھارا دے سمرتھک اتے نَۄجواناں دے پْریرݨاشْرۄت وی سن۔ اُنہاں دا جِیون دیش دی اذادی٬ سماجِک برابری اتے منُکھّی مریادا لئی کِیتے گئے ادبھُت تِیاگ دی گاتھا ہَے۔

دیشبھگتی دے سںسّکاراں وِچّ پلِیا بالک

شہِید بھگت سِںگھّ دا جنم 28 ستمبّر 1907 نُۄں لائِلپُر ذِلہے دے بںگّا پِںڈّ وِچّ ہۄئِیا٬ جۄ اجّ پاکِستان دے پھَیسلاباد کھیتر وِچّ ستھِت ہَے۔ اُنہاں دے پِتا سردار کِشن سِںگھّ اتے ماتا وِدِیاوتی کَۄر سن۔ بھگت سِںگھّ دا پرِوار دیشبھگتی اتے بْرِٹِش وِرۄدھی سںگھّرش لئی پْرسِدھّ سی۔ اُنہاں دے چاچا سردار اجِیت سِںگھّ وی اںگّریذی ہکُۄمت وِرُدھّ سرگرم رہے سن۔

دیشبھگتی دا ماہَۄل بھگت سِںگھّ دے جِیون اُتّے بچپن تۄں ہی ڈُۄںگھا پْربھاو پائُںدا رِہا۔ 1919 دے جلہِیاںوالا باگ کتلییام نیں اُنہاں دے کۄمل من نُۄں جھںجّۄڑ کے رکھّ دِتّا۔ کِہا جاںدا ہَے کِہ اِس گھٹنا تۄں بائد اُنہاں دے اںدّر دیش نُۄں گُلامی دِییاں ذںجِّیراں تۄں مُکت کروائُݨ دا سںکّلپ ہۄر وی دْرِڑھ ہۄ گِیا۔

اذادی دی لڑائی وِچّ سرگرم بھُۄمِکا

بھگت سِںگھّ نیں چھۄٹی اُمر وِچّ ہی آپݨا جِیون دیش دی اذادی لئی سمرپِت کر دِتّا۔ اُہ منّدے سن کِہ گُلامی سِرپھ راجنِیتِک سمسِّیا نہِیں٬ سگۄں لۄکاں دی آرتھِک اتے سماجِک دُردشا دا وی کارن ہَے۔ اِس لئی اُہ اجِہی اذادی دے ہامی سن جِس وِچّ کِسان٬ مذدُۄر اتے آم لۄک اسل ہکّاں نال جِیون بتِیت کر سکݨ۔ اُہ کْراںتِیکاری سںگّٹھناں نال جُڑے اتے ہِںدُّستان سۄشلِسٹ رِپبلِکن اَیسۄسِیئیشن دی ستھاپنا وِچّ مہتّوپُۄرن بھُۄمِکا نِبھائی۔ اِس سںگّٹھن دا اُدیش بْرِٹِش سامراجواد دا اںتّ کرکے اِکّ سماجوادی اتے برابری-آدھارِت بھارت دی سِرجݨا کرنا سی۔

1928 وِچّ سائیِمن کمِشن دے وِرۄدھ دَۄران لالا لاجپت رائے اُتّے ہۄئے لاٹھِیچارج نیں سارے دیش نُۄں ہِلا دِتّا۔ اِس ہملے تۄں بائد لالا لاجپت رائے دی مَۄت ہۄ گئی۔ اِس گھٹنا نیں بھگت سِںگھّ اتے اُنہاں دے ساتھِییاں دے من وِچّ بْرِٹِش سرکار وِرُدھّ گُسّا ہۄر تِیبر کر دِتّا۔ اِسے پِچھۄکڑ وِچّ پُلِس ادھِکاری جے. پی. ساںڈرذ دی ہتِّیا دی کاروائی کِیتی گئی۔

8 اپرَیل 1929 نُۄں بھگت سِںگھّ اتے بٹُکیشور دتّ نیں کیںدری وِدھان سبھا وِچّ بمبّ سُٹّے۔ اُنہاں دا اُدیش کِسے دی جان لَیݨا نہِیں٬ سگۄں بہِری بݨ چُکّی بْرِٹِش سرکار تک لۄکاں دی اواذ پہُںچّائُݨا سی۔ کاروائی تۄں بائد دۄویں کْراںتِیکاری بھجّے نہِیں٬ بلکِہ اُنہاں نیں کھُد گْرِپھتاری دِتّی۔ اُہ ادالت نُۄں آپݨے وِچاراں دا مںچّ بݨائُݨا چاہُںدّے سن۔ اِس مَۄکے اُنہاں ولّۄں لائِیا گِیا نائرا- “اِنکلاب ذِںدّاباد” اجّ وی لۄک-چیتنا اتے بدلاء دا پْرتِیک ہَے۔

جیلہ وِچّ وی سںگھّرش جاری رِہا

بھگت سِںگھّ لئی سںگھّرش کیول باہر دِییاں گتِیوِدھِییاں تک سِیمِت نہِیں سی۔ جیلہ وِچّ اُنہاں نیں بھارتی کَیدِییاں نال ہۄ رہے بھیدبھاوپُۄرن اتے اݨمنُکھّی وِوہار دے وِرۄدھ وِچّ لمّی بھُکھّ ہڑتال کِیتی۔ اُہ مںگّ کردے سن کِہ بھارتی راجنِیتِک کَیدِییاں نُۄں وی یُۄرپی کَیدِییاں دے برابر سہُۄلتاں اتے سنمان دِتّا جاوے۔ اِہ بھُکھّ ہڑتال اُنہاں دی نِجّی سُوِدھا لئی نہِیں سی؛ اِہ جیلہاں وِچّ منُکھّی ادھِکاراں٬ سمانتا اتے سنمان دی لڑائی سی۔ اِس سںگھّرش نیں بھگت سِںگھّ نُۄں لۄکاں دے دِلاں وِچّ ہۄر وی گہِرا ستھان دِوائِیا۔

ترکشِیلتا اتے سماجوادی وِچاردھارا

بھگت سِںگھّ دی شکھسِیئت دا سبھ تۄں مہتّوپُۄرن پکھّ اُنہاں دی وِچارک گہِرائی سی۔ اُہ اںدھّوِشواس٬ دھارمِک کٹّڑتا٬ جات-پات اتے ہر کِسم دے شۄشݨ دے وِرۄدھی سن۔ اُہ منّدے سن کِہ منُکھّ نُۄں ہر وِچار اتے وِشواس نُۄں ترک٬ وِگِیان اتے انُبھو دی کسَۄٹی ’تے پرکھݨا چاہِیدا ہَے۔ اُنہاں دا پْرسِدھّ لیکھ ’مَیں ناستِک کِئۄں ہاں؟‘ اُنہاں دی ترکشِیل سۄچ دا مہتّوپُۄرن دستاویذ ہَے۔ اِس لیکھ وِچّ اُنہاں نیں سپشٹ کِیتا کِہ اُنہاں دے وِچار کِسے ذِد جاں اہںکّار دا نتِیجا نہِیں٬ سگۄں ڈُۄںگھے ادھِئَن اتے لمّے وِچار-مںتھّن تۄں اُپجے سن۔

بھگت سِںگھّ لئی کْراںتی دا ارتھ کیول ہتھِیاربںدّ کاروائی نہِیں سی۔ اُنہاں دے انُسار کْراںتی دا اسل متلب سی- انِیامپُۄرن پْربںدھّ دا اںتّ٬ شۄشݨ تۄں مُکتی٬ سماجِک برابری اتے لۄکاں وِچّ جاگرُۄکتا۔ اُنہاں دی سۄچ وِچّ اذادی دا ارتھ ہر منُکھّ لئی سنمان٬ مَۄکا اتے نِیاں سی۔

کلم دے وی سِپاہی سن بھگت سِںگھّ

بھگت سِںگھّ سِرپھ کْراںتِیکاری کاروائیِیاں لئی ہی پْرسِدھّ نہِیں سن؛ اُہ اِکّ گمبھِّیر پاٹھک اتے پْربھاوشالی لیکھک وی سن۔ اُنہاں نیں مارکس٬ اَیںگلذ٬ لَینِن اتے ہۄر وِشو-چِںتّکاں دِییاں رچناواں دا ادھِئَن کِیتا۔ اُہ اکھباراں اتے رسالِیاں لئی لیکھ لِکھدے سن اتے نَۄجواناں نُۄں دیش٬ سماج٬ راجنِیتی اتے منُکھّی ہکّاں بارے سۄچݨ لئی پْریرِت کردے سن۔

اُنہاں دی لِکھت وِچّ بھاوناتمک دیشبھگتی دے نال ترک٬ وِگِیانک دْرِشٹی اتے سماجِک نِیاں دی مذبُۄت اواذ سُݨائی دِںدّی ہَے۔ اُہ جاݨدے سن کِہ سِرپھ راجنِیتِک اذادی کاپھی نہِیں؛ جدۄں تک گرِیبی٬ انپڑھتا٬ جاتِیواد اتے شۄشݨ کھتم نہِیں ہُںدّے٬ تد تک اذادی ادھُۄری رہیگی۔

امر شہادت

بھگت سِںگھّ٬ راجگُرُۄ اتے سُکھدیو نُۄں 23 مارچ 1931 نُۄں لاہَۄر جیلہ وِچّ پھاںسی دِتّی گئی۔ اُس سمیں بھگت سِںگھّ دی اُمر کیول 23 سال سی۔ بْرِٹِش سرکار نیں اُنہاں نُۄں سرِیرک تَۄر ’تے کھتم کر دِتّا٬ پر اُنہاں دے وِچاراں اتے سںگھّرش نُۄں کدے وی کھتم ناں کر سکی۔

بھگت سِںگھّ دی شہادت نیں بھارت دے نَۄجواناں وِچّ اذادی دی لہِر نُۄں ہۄر تیذ کِیتا۔ اُنہاں دا نام اجّ وی ہِمّت٬ تِیاگ اتے دیشبھگتی دا پْرتِیک ہَے۔ پر اُنہاں نُۄں سِرپھ پِستَۄل اتے بمبّ نال جۄڑ کے دیکھݨا اُنہاں دی وِشال شکھسِیئت نُۄں سِیمِت کر دیݨا ہَے۔ بھگت سِںگھّ دی اسل پچھاݨ اُنہاں دی کِتاباں نال دۄستی٬ ترکشِیل سۄچ٬ سماجوادی دْرِشٹی اتے منُکھّی برابری دے سُپنے وِچّ وسدی ہَے۔

اجّ دے سمیں وِچّ بھگت سِںگھّ دی پْرسںگِّکتا

اجّ جدۄں سماج وِچّ اسہِݨشِیلتا٬ بھیدبھاو٬ اںدھّوِشواس اتے آرتھِک اسمانتا ورگِییاں چُݨَۄتِییاں مَۄجُۄد ہن٬ بھگت سِںگھّ دے وِچار ہۄر وی پْرسںگِّک ہۄ جاںدے ہن۔ اُنہاں دی یاد نُۄں سچّی شردھاںجلی سِرپھ سماگم کروائُݨا جاں نائرے لائُݨا نہِیں٬ سگۄں اُنہاں دی سۄچ نُۄں آپݨے جِیون وِچّ اپݨائُݨا ہَے۔

سانُۄں اُنہاں تۄں سِکھّݨا چاہِیدا ہَے کِہ سچّ دی کھۄج کرۄ٬ سوال پُچھّۄ٬ انِیاں وِرُدھّ اواذ اُٹھائۄ اتے سماج دے کمذۄر ورگاں دے ہکّاں لئی کھڑھے ہۄوۄ۔ بھگت سِںگھّ دا سُپنا اِکّ اجِہے بھارت دا سی جِتھّے ہر وِئکتی نُۄں برابری٬ سِکھِّیا٬ سنمان اتے اذادی پْراپت ہۄوے۔

شہِید بھگت سِںگھّ دی شہادت سانُۄں اِہ سںدّیش دِںدّی ہَے کِہ اُمر نہِیں٬ سگۄں وِچاراں دی اُچائی اتے اُدیش دی پوِتّرتا منُکھّ نُۄں مہان بݨائُںدی ہَے۔ اُنہاں دا جِیون اِکّ چِراگ ہَے٬ جۄ آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں نُۄں دیشپْریم٬ نِیاں اتے کْراںتِیکاری چیتنا دا راہ دِکھائُںدا رہیگا۔

اِنکلاب ذِںدّاباد!

*    *    *    *    *