پْرِںسِّیپلی تۄں رِٹائِر ہۄ کے مَیں 7 مہِینے کَینیڈا تے پںجّ مہِینے پںجّاب `چ بِتائُںدا آ رِہاں۔ اُہدا کارن ہَے میرے وڈّے پُتّر دا رُذگار پںجّاب وِچ ہۄݨا تے چھۄٹے دا کَینیڈا `چ۔ میرا پاسپۄرٹ بھارتی ہَے تے رہائِشی کارڈ کَینیڈِیئن۔ کَینیڈا `چ پںجّاب تۄں آئے بہُتے بابِیاں دی اِہۄ ستھِتی ہَے۔ اسِیں گرمِییاں `چ کَینیڈا آ جاںدے ہاں تے سردِییاں `چ پںجّاب چلے جانے آں۔ مَیں 2001 تۄں ہُݨ تک 26 پتّجھڑاں ویکھ لئیِیاں۔ پںجّاب دِییاں بہاراں وی ماݨِییاں نیں تے کَینیڈا دِییاں پتجھڑاں وی۔ اکتُۄبر `چ اِتھۄں دی پتجھڑ دے کِیا کہِݨے! اُہدے بدلدے رںگّ ویکھ کے کَۄݨ اےَ جۄ کُدرت دے بلِہارے ناں جاوے؟ مُۄںہۄں آمُہارے بۄل نِکلݨگے٬ سُبھان تیری کُدرت!

کَینیڈا دی پتّجھڑ دے نذارے بیہدّ ہُسِین ہُںدّے نیں۔ چھہِبر لگّ جاںدی اےَ رںگّاں دی۔ کُدرت دی رںگّلی لِیلہا! پتجھڑ دے رںگّ بہار دے رںگّاں نُۄں وی مات پا دِںدّے نیں۔ رںگّاں دا جلَۄء وی چڑھدے تۄں چڑھدا٬ شۄکھ تۄں شۄکھ تے سۄہݨے تۄں سۄہݨا۔ مَیں اکتُۄبر دِییاں شاماں نُۄں چھِپدے سُۄرج دی لالی `چ پارکاں تے رکھّاں دِییاں پہِییاں `تے سَیر کرداں تاں رُکھّاں/جھاڑِییاں اُتّے اتے ہیٹھاں دھرتی `تے رچی رںگّاں دی اپار لِیلہا ویکھداں۔ انیک رںگّ ہُںدّے نیں پتِّیاں٬ جھاڑِییاں٬ پھلاں-پھُلّاں٬ گھاہ-پھُۄس٬ رُکھّاں-بُۄٹِیاں تے آلے-دُیالے رںگّ وٹا رہی بنسپتی دے۔ ہَیرانی ہُںدّی اےَ اَینے رںگّ! کھڑھ-کھڑھ ویکھِیدَے تے ویکھ-ویکھ تُرِیدَے۔ کُدرت دے بلِہارے جائیِدَے۔ کھِڑݨ ویلے تاں رںگّاں نیں ٹہِکݨا ہی ہۄئِیا٬ اِہ تاں مُرجھائُݨ لگّے وی ٹہِکدے نیں!

دھرتی دے رںگّ ویکھدِیاں کدے-کدے نِگہا امبّر ولّ وی اُٹھدی اےَ۔ امبّر `چ تَیردِییاں تِتّر-کھمبھِّییاں بدّلِییاں کدے بگِّییاں٬ کالِییاں تے کدے ساںولِییاں ہۄ جاںدِییاں نیں۔ کدے سُۄرج دی لِشکۄر `چ سںتّری بھاء ماردِییاں۔ لگّدَے جِویں بدّلِییاں دِییاں کنِّییاں نُۄں گُلاناری گۄٹا-کِناری لگّی ہۄوے۔ اُڈدے پںکھّیرِییاں دے کھمبھّ پل-پل رںگّ وٹائُںدے لگّدے نیں۔ کدے کالے٬ چِٹّے٬ کیسری تے کدے کپاہی دِسدے ہن۔ کدے اُگھّڑویں٬ مدھّم٬ نِکھّرے تے کدے گھسمَیلے۔ ہیٹھاں رُکھّاں تے ویلاں `تے رںگّ کھیڈدے نیں٬ اُتّے بدّلاں اتے پںچھِّییاں دے کھمبھّاں `تے رںگّ کلۄلاں کردے نیں۔

مَینُۄں پںجّاب دے دھرت-دْرِش وی چیتے آئُݨ لگدے نیں۔ رںگّ وٹائُںدی پْرکِرتی مَینُۄں ہمیشاں سرشار کردی رہی اےَ۔ پںجّاب دِییاں پَیلِییاں دے رںگّ وی کمال دے نیں۔ دُۄر-دِسہدِّیاں تک جھۄنِیاں دی ہرِیاول دا لہِلہائُݨا٬ بمبِّییاں دِییاں چاںدی-رںگِّییاں دھاراں دا وہِݨا٬ چرہِییاں دی واشنا٬ باجرے دے گُںدّویں سِٹّے٬ مکِّییاں دے بُمبّلدار باوُۄ٬ ہرے بھرے لُۄسݨ, برسِیم٬ گِلّی مِٹّی دی مہِک٬ سُنہِری کݨکاں دا جھُۄمݨا تے سُۄرجمُکھی دے پھُلّاں دا دگدے سُنہِرے رںگّاں نال مُۄںہ وِکھائُݨا مَینُۄں کدے نہِیں بھُلِّیا۔ سروہاں دے پِیلے پھُلّاں دی بہار دا آپݨا رںگّ ہَے تے تِلاں دے چِٹّے اتے السی دے السائے پھُلّاں دا آپݨا۔ تدے تاں لۄک گِیت جُڑِیا: نݨد چلّی مُکلاوے السی دے پھُلّ ورگی۔ مَیں وی کدے سِرے دے شَۄںکی اتھلِیٹ مہِںدّر سِںگھّ گِلّ دے ریکھا چِتّر دا ناں ’السی دا پھُلّ‘ ہی رکھِّیا سی۔

مَینُۄں اُہ دْرِش مُڑ-مُڑ دِکھائی دِںدّے نیں جدۄں ٹِبِّیاں تۄں دی چھِپدا سںدھُّۄری سُۄرج کِسے رُکھّ دے دُساںگ اُتّے ٹھۄڈی رکھّ کے جھات کردا تے سویرسار سُنہِری کِرناں دا چھٹّا دِںدّا پھِر ہاذر ہۄ جاںدا۔ اُہدِییاں لِشکدِییاں کِرناں وِچّ کݨکاں دے ہرے کچُۄر پتِّیاں نال لٹکدے تْریل تُپکے انیکاں رںگّاں `چ چمکدے۔ کدے اُہ ہِیرے مۄتی بݨ جاںدے تے اُنہاں `چ پئیِیاں ستّرںگِّییاں پِیںگھاں دے ہُلہارے نچّدے دِسدے۔ نہاتے دھۄتے پتِّیاں `تے مۄر دی دھَۄݨ تے کلگی ورگی ساوی-سُنہِری بھاء لِشکدی۔ لوِییاں کݨکاں تۄتیرںگّی شنِیل دی بھاء ماردِییاں۔ سُۄرج دی لِشکۄر وِچّ اِہ بھاء میرے نال-نال تُری جاںدی۔

پںجّاب تۄں کَینیڈا آ کے جدۄں مَیں کَینیڈا دی پتجھڑ دے انںتّ رںگّ ویکھݨ لگّا ہاں تاں کُدرت دے ہۄر وی بلِہارے جاݨ نُۄں جِیء کردَے۔ بابے دی باݨی وی کہِںدّی ہَے: بلِہاری کُدرت وسِّیا٬ تیرا اںتّ ناں جائی لکھِّیا۔ ایتھے کِسے اُچّے تھاں کھڑھ کے ہیٹھاں پسرِییاں رکھّاں تے ڈھلواݨاں `تے جھات مارداں تاں رںگّاں دی دِوالی جگدی جاپدی اےَ۔ انیک رںگّاں دِییاں پھُلّجھڑِییاں چلّدِییاں ملُۄم ہُںدِّییاں۔ رںگّاں دی آتشباذی٬ اُپر آکاش `چ نہِیں دھرتی `تے ہۄ رہی لگّدی اےَ۔ کدے-کدے مَیں رُکھّاں بُۄٹِیاں تے پھُلّاں جھاڑِییاں کۄل کھڑھ کے اُنہاں دے رںگّ نِہاردا ہَیران ہُنّاں کِہ کُدرت نیں اینے رںگّ بکھشے کِتھۄں نیں؟ کِہا جاںدَے کِہ کالا٬ چِٹّا٬ ہرا٬ لال تے نِیلا مُکھّ رںگّ ہن۔ اۄلمپِّک کھیڈاں دے جھںڈّے `تے وی اِنہاں رںگّاں دے ای چکّر پرۄئے نیں۔ اِہ وی کِہا جاںدَے کِہ سارے رںگّ اِنہاں دے گھُلݨ مِلݨ `چۄں ہی نِکلے ہن۔ تے اُہ اینے رںگّ بݨ گئے نیں کِہ گِݨتی ہی کۄئی نہِیں۔ ہر بۄلی `چ اِنہاں رںگّاں دے وکھّ-وکھّ ناں رکھّے گئے نیں۔ رںگّاں دی شناخت کرن `چ پںجّابی بۄلی وی کِسے تۄں گھٹّ نہِیں۔

سَیر کردا مَیں ویکھداں کِسے پتّے/پتّی٬ پھل/پھُلّ تے جھاڑ/جھاڑی دا رںگّ سُرمئی ہَے٬ کِسے دا اںگُّۄری٬ کِسے دا داکھی٬ کِسے دا امبّری تے کِسے دا کتھئی۔ کۄئی بلمبھّری ہَے٬ کۄئی دالچِینی٬ کۄئی مُۄںگِییا٬ کۄئی پھِرۄذی تے کۄئی اںڈّرئی۔ کِسے دا گُلاباسی٬ دُۄدھِییا٬ راݨی کلر٬ کرِیم کلر٬ کچّا پِیلا٬ پکّا پِیلا٬ شبنمی٬ سںدّلی٬ لُۄسݨی٬ لاکھا٬ ساوا٬ بگّا٬ بُۄرا٬ چِتکبرا٬ مٹمَیلا٬ گھسمَیلا تے کۄئی اربی اےَ۔ کِسے دا رںگّ مۄرپںکھِّییا٬ گُلمۄہری٬ یاکُۄتی تے کِسے دا شربتی!

کھِلرے پتِّیاں تے کھِڑے پھُلّاں دِییاں پتِّییاں دے رںگّ٬ پھلاں دے رںگّ٬ راہ جاںدِیاں نُۄں رۄکدے نیں۔ کِتے گُۄڑھے رںگّاں دے پکّے پھل دِسدے نیں تے کِتے ہلکے رںگّاں دے کچّے پھل۔ کِسے پھل دا رںگّ اناری ہَے٬ بدامی٬ بِسکُٹی٬ گاجری تے کِسے دا سںتّری۔ مدھرِییاں جھاڑِییاں نُۄں لگّے ملہِیاں دے بیراں ورگے نِکّے سُرخ پھل کھاݨ نُۄں جِیء کردَے۔ سںدھُّۄری امبِّییاں ورگے رتّے سیب لگّے ہُںدّے نیں۔ کدے-کدے تۄڑ وی بہِیدَے۔ جھاڑِییاں دے پتّے بھاویں نِکّے ہُںدّے نیں پر اُنہاں دے رںگّاں دا وی اںتّ نہِیں۔ ٹاہݨِیئۄں ٹُٹّ کے تاں اُہ ہۄر ہی رںگّ وٹا لَیںدے نیں۔ کِسے دا پتّی دا رںگّ مۄتِییا٬ بڈمۄتِییا٬ کدُّۄمۄتِییا٬ کپُۄری٬ گھِئُکپُۄری٬ کِسے دا پِیاذی تے کِسے دا ہواپِیاذی۔ شام نُۄں کئی سجّݨ اُںج ہی ہواپِیاذی ہۄئے مِلدے نیں!

کَینیڈا دا راجرُکھّ میپل ٹْری اےَ۔ میپل دا پتّا کَینیڈا دے راشٹری جھںڈّے `تے اںکِّت اےَ۔ کَینیڈا `چ اُںج وی میپل رُکھّاں دی بھرمار اےَ۔ رُکھّ بھاویں کۄئی وی اےَ پتّے اُہدے میپل ورگے ہی لگّدے نیں۔ پتّجھڑ `چ میپل دے پتّے وی انیک رںگّ وٹائُںدے نیں۔ میپل جدۄں ہرِیا بھرِیا ہۄوے تاں تۄتیرںگّا ہُںدَّے جِنہاں `چ تۄتے لُک وی سکدے نیں۔ اِہدے پتّے کدے تربُۄذِییا٬ بَیںگݨی٬ جامݨی٬ مہِںدِّیرںگّے٬ نسواری تے کدے لاجوری رںگّاں `چ رںگّے جاںدے نیں۔ پتّجھڑ دی رُتّے پتّے تے پھُلّ٬ رُکھّاں تے بُۄٹِیاں اُتّے ہی رںگّ وٹائُںدے رہِںدّے نیں۔ رُکھّ اِںج لگّدے نیں جِویں رںگّ برںگِّییاں چِینی/جپانی چھترِییاں تاݨِییاں ہۄݨ۔ جدۄں پتجھڑ پتّے جھاڑن `تے آئُںدی اےَ تاں پتّے دھرتی `تے ڈِگّ کے ہۄر وی رںگّ وٹائُںدے نیں۔ دھرتی `تے ڈِگّے پئے پتِّیاں تے پھُلّ-پتِّییاں `تے جھات مارِیئے تاں اِئۄں لگّدَے جِویں رںگِّین پھُلکارِییاں وِچھا رکھِّییاں ہۄݨ۔ اُنہاں `چ اسمانی رںگّ وی ہُںدّے نیں٬ سرہۄں-پھُلّے وی٬ اُۄدے وی٬ مۄرپںکھِّیئے وی٬ گِدّڑرںگّے وی تے گھُگِّیرںگّے وی۔ کِسے پتّے دا رںگّ کاشنی ہُںدَّے٬ بھگواں٬ گیرُۄیا٬ گُلاناری٬ اُنابھی٬ جامݨی٬ گُلابی٬ کبُۄتری تے کِسے دا کِرمچی۔

اِکّ دِن بدّل چھائے ہۄئے سن۔ مَیں باری `چۄں باہر ویکھِیا٬ امبّر سُرمئی/سلیٹی ہۄئِیا پِیا سی۔ گُۄڑھے بدّلاں `تے کالۄں پھِری ہۄئی سی۔ بدّل کھِںڈّے تاں چُپھیرے چِٹّا/سپھَید چانݨ ہۄ گِیا۔ سُۄرج دِییاں دھُپِیلِییاں کِرناں نال بنسپتی دے رںگّ پھِر جگ پئے۔ پَۄݨاں `چ وی جِویں مہِکاں گھُل گئیِیاں ہۄݨ۔ لگّا جِویں ہوا بارِییاں `چۄں بݨ ٹھݨ کے لںگھّدی ہۄوے۔ مَینُۄں باری `چۄں امبّر دے اسمانی رںگّاں ہیٹھاں بنسپتی دے کِدھرے جۄگِییا٬ امبّرسِییا٬ گاجری٬ لسُۄڑِییا٬ ناشپاتی تے کِدھرے کاشنی رںگّاں دے درشن ہۄئے۔ سُکّی بھۄئِں داکھی تے کھاکی جِہی سی۔ چھمبھّ دا پاݨی بھاویں ساںولا سی پر جھِیل دا پاݨی نِیلا تے نِرمل سی۔ پھُہارِیاں `چۄں چاںدِیرںگّے٬ تامبیرںگّے تے سۄنرںگّے پاݨی دِییاں بُچھاڑاں پَے رہِییاں سن۔ دھُپّ گۄری سی تے چھاں ساںولی۔ لمّ سلمِّییاں جھاڑِییاں ہرِییاں چُنِّییاں لئی گھُںڈّ کڈھّی کھڑھِییاں سن۔ پتِّیاں `چ ٹہِک سی٬ پھُلّاں `چ مہِک۔

کَینیڈا دِییاں چار رُتّاں `چۄں سبھ تۄں سکھت رُتّ سردی دی گِݨی جاںدی اےَ۔ باہر نِکلدِیاں ہڈّ پَیر ٹھرن لگّدے نیں۔ اُدۄں بارِییاں `چۄں باہر برفاں دا سفَید رںگّ دِسدَے جاں سُکّے رُکھّاں تے نںگِّییاں ٹاہݨِییاں دا بھُۄرا بھُۄسلا۔ رںگّ بہار `چ اُگمدے نیں تے گرمِییاں `چ پکّدے نیں۔ بہار سۄہݨی اےَ تے گرمی سُکھاوِیں۔ پر پتجھڑ وی کِسے تۄں گھٹّ نہِیں۔ تدے تاں شُرُۄ `چ کِہا سی کِہ کَینیڈا دی پتجھڑ دے نذارے وی ہُسِین ہُںدّے ہن۔ کہِݨ والا تاں اِہ وی ہَے کِہ ساڈی ماں بۄلی پںجّابی `چ رںگّاں دے ناں رکھّݨ والِیاں دے وی کِیا کہِݨے! رںگّاں دے سَۄ کُ ناں تاں رکھّے ہی گئے نیں تے ہۄر وی رکھّے جا رہے نیں۔ مَیں کَینیڈا دی پتّجھڑ نُۄں سِر نِوائُںدا ہاں جِس نیں مَینُۄں میری ماں-بۄلی پںجّابی دے بھُلّ رہے رںگّ مُڑ چیتے کرا دِتّے نیں۔