پںجّاب ایشِییا مہاںدِیپ دا اُہ کھِتّا ہَے جِتھّے نشِیاں کارن سبھ تۄں ودھّ جانی اتے مالی نُکسان ہۄ رِہا ہَے۔ اِس مارُۄ دُکھاںت کارن نَۄجوان مُںڈّے بیراں واںگ جھڑ رہے نیں اتے سِوِیاں وِچّ سۄگی چِہرِیاں دی بھِیڑ لگاتار ودھ رہی ہَے۔ اِس ویلے کئی پِںڈّ ’وِدھواواں دے پِںڈّاں‘ وجۄں جاݨے جاںدے ہن کِئُںکِہ اُتھّے نشِیاں دے کہِر نیں منُکھّی ذِںدّگِییاں نُۄں نِگل لِیا ہَے۔ کئی پِںڈّاں دی پچھاݨ ’چھڑِیاں دا پِںڈّ‘ وجۄں بݨی ہۄئی ہَے٬ کِئُںکِہ شراب اتے چِٹّے کارن نکھِدھّ ہۄئی جوانی نُۄں کۄئی آپݨی دھی دیݨ لئی تِیار نہِیں۔ کئی پِںڈّ گھر دی کڈھّی شراب اتے چِٹّے دی شرییام وِکری لئی پْرسِدھّ ہن۔ جدۄں وی نشِیاں کارن مارُۄ دُکھاںت واپردا ہَے تاں اِکّ وار ہِلجُل جِہی ہُںدّی ہَے۔ راج ستّا بھۄگ رہے آگُۄ پِیڑت پرِواراں کۄل مگرمچھّ دے ہںجھُّۄ کیردے ہن۔ ہر ترہاں دی مدد دا بھرۄسا دیݨ دے نال نال نشِیاں دا لکّ تۄڑن دا دائوا وی کر دِںدّے ہن۔ وِرۄدھی پارٹِییاں اُس واپرے مارُۄ دُکھاںت دا لاہا لَیںدِیاں پِیڑت پرِواراں نال ہمدردی دا پْرگٹاوا کرن دے نال نال اُنہاں لئی آرتھِک سہائِتا اتے پرِوار دے اِکّ مَیمبر لئی رُذگار دی مںگّ کردِیاں سرکار نُۄں بھںڈّݨ وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّدِییاں۔ اِںج نشِیاں دے مارُۄ دُکھاںت اتے سِوِیاں دی پْرچںڈّ ہوا سمیں وی سِیاست آپݨے رںگّ بِکھیرن وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّدی۔

سال 2020 وِچّ کَیپٹن سرکار سمیں امّْرِتسر٬ گُرداسپُر اتے بٹالے وِچّ ذہِرِیلی شراب کارن 114 مَۄتاں ہۄئیِیاں۔ 15 لۄک آپݨی اکھّاں دی رۄشنی گُیا بَیٹھے۔ اُس سمیں دۄ نجائِذ شراب دِییاں پھَیکٹرِییاں وی پھڑِییاں گئیِیاں۔ دۄویں نجائِذ شراب دِییاں پھَیکٹرِییاں سِیاسی سرپْرستی ہیٹھ دھڑلّے نال چلّ رہِییاں سن۔ اُس سمیں لۄکاں اںدّر اِہ پْرشن دھُکھدے رہے کِہ جیکر واڑ ہی کھیت نُۄں کھاݨ لگّ پئی تاں کھیت سُرکھِّئت نہِیں رہیگا۔ جیکر مالی دگاباذ ہۄ جاوے تاں مہِکاں دی پتّ رُل جاںدی ہَے اتے جدۄں درباناں دی اکھّ چۄراں نال مِل جاوے پھِر مالک دی جان-مال نُۄں گمبھِّیر کھترا پَیدا ہۄ جاںدا ہَے۔ اِس مارُۄ دُکھاںت سمیں کَیپٹن سرکار پںجّاب ’تے راج کر رہی سی۔ اُس سمیں آم آدمی پارٹی دے ساںسد (ہُݨ مُکھّ مںتّری) شْری بھگوںتّ مان نیں مںگّ کِیتی سی کِہ کَیپٹن امرِںدّر سِںگھّ مُکھّ مںتّری کۄل گْرہِ اتے اَیکسائیِذ وِبھاگ ہۄݨ کارن اِس مارُۄ دُکھاںت لئی اُہ سِدھّے تَۄر ’تے ذِمّیوار ہن اتے اُنہاں اُتّے دھارا 302 ادھِین کتل دا مُکدّما درذ ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ اُس سمیں کَیپٹن امرِںدّر سِںگھّ نیں ترنتارن وِکھے پِیڑتاں نُۄں اِکٹھّے کرکے دۄ لکھّ پْرتی پِیڑت پرِوار دِتّے سن اتے پرِوار دے اِکّ مَیمبر نُۄں نَۄکری دیݨ دا وائدا وی کِیتا سی۔ اِس دُکھاںت دا کُجھ دیر رام-رَۄلا پَیںدا رِہا٬ پھِر کُجھ دیر بائد لۄکاں دے چیتِیاں وِچّۄں منفی ہۄ گِیا۔ پر اُنہاں پِیڑت پرِواراں دے ذخم ہُݨ وی رِس رہے نیں۔ بھلا کی منُکھّی جان دی کِیمت دۄ لکھّ رُپئے ہی ہَے؟ اُہ پَیسے تاں کبِیلداری دِییاں لۄڑاں نیں اِکّ دۄںہ سال وِچّ ہی نِگل لئے۔ پِچھّۄں اُنہاں دی ہالت ککھّۄں ہَۄلی اتے پاݨِیئۄں پتلی ہۄ گئی۔ پر سِیاسی آگُۄیاں نیں اُنہاں دی سار ناں لئی۔

سال 2010 وِچّ دسُۄہا وِکھے ذہِرِیلی شراب کارن 16 لۄکاں دی مَۄت ہۄ گئی سی۔ اُس سمیں سْر. پْرکاش سِںگھّ بادل مُکھّ مںتّری سن۔ اُس سمیں وِرۄدھی پارٹی کاںگرس نیں اِہ مُدّا اُبھارن وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّی۔ وِدھان سبھا وِچّ وی ذہِرِیلی شراب کارن ہۄئیِیاں مَۄتاں لئی سرکار نُۄں بھںڈِّیا گِیا۔ پِیڑت پرِواراں نُۄں مُیاوذا دے کے بھوِکھّ وِچّ اُنہاں دی ہر سمبھّو مدد کرن دے وائدے نال اِس دُکھاںت ’تے وی مِٹّی پا دِتّی گئی۔

8 اپرَیل 2023 نُۄں سںگّرُۄر ذِلہے دے پِںڈّ نمۄل وِچّ تِنّ وِئکتِییاں نُۄں ذہِرِیلی شراب نیں نِگل لِیا۔ کھبر اکھباراں دی سُرکھی بݨی۔ سِیاسی لۄکاں دے لمّے چَۄڑے بِیان وی آئے۔ مُیاوذے دی کُجھ راشی نال پِیڑت پرِواراں دے اتھّرُۄ پُۄںجھݨ دا سرکار ولّۄں یتن وی کِیتا گِیا۔

اِس ترہاں دِییاں مارُۄ گھٹناواں دا سِلسِلا لگاتار جاری ہَے۔ 20 مارچ 2024 نُۄں سںگّرُۄر ذِلہے دے پِںڈّ گُجراں وِچّ ذہِرِیلی شراب پِیݨ کارن 8 لۄکاں دی اِکّ دِن وِچّ ہی مَۄت ہۄݨ نال ترتھلّی مچّ گئی۔ اِس مارُۄ دُکھاںت کارن پِںڈّ وِچّ سۄگی ہوا پسر گئی۔ اِس دُکھاںت تۄں تِنّ دِناں بائد سُنام دی ٹِبّی روِداسپُرا بستی وی اِس دُکھاںت دا شِکار ہۄ گئی۔ اِنہاں دۄناں تھاواں دے نال لگدے کئی ہۄر پِںڈّاں وِچّ وی ذہِرِیلی شراب نیں بھاݨا ورتائِیا۔ ذِلہا پْرشاسن تُرںتّ ہرکت وِچّ آ گِیا۔ ہُݨ تک کُلّ 21 مَۄتاں ہۄݨ دے نال نال 49 مرِیذ وکھّ وکھّ ہسپتالاں وِچّ اِلاج کروا رہے ہن۔ 4 مرِیذ آپݨی اکھّاں دی رۄشنی گُیا چُکّے ہن۔ اِس سمبّںدھّ وِچّ 10 دۄشِییاں نُۄں گْرِپھتار کِیتا گِیا ہَے۔ مُکھّ دۄشی پٹِیالا ذِلہے دے پِںڈّ تیئیِپُر دا ہرمنپْرِیت سِںگھّ ہَے٬ جِس نیں آپݨے ساتھی گُرلال سِںگھّ نال مِلکے سںگّرُۄر جیلہ وِچّ کِسے ہۄر جُرم کرکے کَید کٹّدِیاں اِںٹرنَیٹّ راہِیں یُۄ-ٹِئۄُب ’تے نجائِذ شراب تِیار کرن دا ترِیکا سِکھِّیا۔ جیلہ تۄں باہر آ کے اُسنے آپݨے پِںڈّ تیئیِپُر وِچّ نجائِذ شراب دی مِنّی پھَیکٹری لائی۔ شراب تِیار کرن لئی اُسنے ذہِرِیلا کَیمِیکل نۄئِڈا تۄں مںگّوائِیا۔ پَیسِیاں دی ادائِگی وی اِںٹرنَیٹّ راہِیں کِیتی۔ کھالی بۄتلاں٬ بۄتل ’تے لیبل لائُݨ لئی پْرِںٹّر٬ ڈھکّݨ اتے ہۄر ساذۄ سامان لُدھِیاݨے تۄں کھرِیدِیا۔ دُکھاںت اِہ وی ہَے کِہ جِتھّے ہرمنپْرِیت نیں شراب دی مِنّی پھَیکٹری لائی سی٬ اُتھّۄں پُلِس دی چَۄںکی دۄ کِلۄمِیٹر ’تے ہَے۔

اِتِہاس پھِر دُہرائِیا جا رِہا ہَے۔ وِرۄدھِییاں پارٹِییاں جِتھّے مُکھّ مںتّری اُتّے ساںسد ہۄݨ سمیں سال 2020 وِچّ ذہِرِیلی شراب کارن دِتّے بِیان ’تے امل کرن لئی ذۄر پا رہے ہن٬ اُتھّے راج ستا نال سبںدھّت آگُۄ ٹھںڈھّے چھِٹّے مارن دی کۄشِش کر رہے ہن۔ دۄشِییاں نُۄں کرڑی سذا دیݨ دے نال نال پِیڑتاں پْرتی ہمدردی دا پْرگٹاوا کِیتا جا رِہا ہَے۔

24 مارچ 2024 نُۄں پںجّاب دے مُکھّ مںتّری نیں پِںڈّ گُجّراں (سںگّرُۄر) دا دَۄرا کِیتا۔ اُس سمیں پِںڈّ دے لۄکاں نیں دسِّیا کِہ نجائِذ شراب اتے دُۄجے مارُۄ نشِیاں دی وِکری پِچھلے 7-8 سالاں تۄں لگاتار ہۄ رہی ہَے۔ جدۄں مُکھّ مںتّری نیں اِہ کِہا کِہ تُسِیں اِسدی سُۄچنا تھاݨے وِچّ دیݨی سی٬ لۄکاں نیں شِکوے بھرپُۄر لہِذے وِچّ کِہا کِہ پُلِس تںتّر٬ کھُپھِییا وِبھاگ اتے اَیکسائیِذ وِبھاگ مَۄت دا پھرمان وںڈّݨ والِیاں سمبّںدھّی سبھ کُجھ جاݨدا ہَے۔

سرکار نُۄں سرکاری شراب دے ٹھیکِیاں راہِیں مالِییاں ودھائُݨ دی چِںتّا دی تھاں نجائِذ ذہِرِیلی شراب دی وِکری اُتّے پُۄرن پابںدّی لائُݨ لئی دْرِڑھ راجسی اِچھّا شکتی نال ٹھۄس کدم چُکّݨے ذرُۄری ہن۔ جیکر اجِہا سمبھّو ناں ہۄئِیا تاں ذہِرِیلی شراب منُکھّی جاناں دی بھوِکھّ وِچّ وی بلی لَیںدی رہیگی۔

* * * * *