پںجّاب اجّ اِکّ اجِہے دَۄر وِچّۄں لںگھّ رِہا ہَے جِس وِچّ نشا سِرپھ کِسے اِکّ نَۄجوان دی تباہی نہِیں کر رِہا٬ سگۄں پُۄرے پرِواراں٬ پِںڈّاں اتے شہِراں دی سماجِک بِماری بݨ چُکّا ہَے۔ ہر رۄذ کِسے ناں کِسے گھر وِچّ کۄئی ماں آپݨے پُتّر دی اُڈِیک وِچّ بَیٹھی ہَے٬ کۄئی پِتا آپݨے پُتّر نُۄں سُدھارن دی آکھری کۄشِش کر رِہا ہَے اتے کۄئی پرِوار آپݨے چِراگ نُۄں گُیا کے ادھُۄرا رہِ گِیا ہَے۔ اِسے درد دے وِچکار مانسا دے نشا-وِرۄدھی کارکُن پروِںدّر سِںگھّ جھۄٹے دی ہتِّیا نیں سابت کر دِتّا ہَے کِہ نشِیاں دے وِرُدھّ اواذ اُٹھائُݨا وی پںجّاب وِچّ جان دیݨ والا کمّ بݨ سکدا ہَے۔

اںکّڑِیاں وِچّ جھلکدی تباہی

سرکاری اںکّڑِیاں انُسار پںجّاب وِچّ نشا اۄورڈۄذ کارن 2021 وِچّ 78 مَۄتاں ہۄئیِیاں۔ 2022 وِچّ اِہ گِݨتی ودھ کے 144 ہۄ گئی٬ جدکِہ 2023 وِچّ 89 مَۄتاں درج ہۄئیِیاں۔ اِہ سچّ ہَے کِہ 2023 دی گِݨتی 2022 نالۄں گھٹی ہَے٬ پر اِہ وی سچّ ہَے کِہ اُس سال پںجّاب دیش بھر وِچّ نشا سمبّںدھّی مَۄتاں دی سبھ تۄں ودھّ گِݨتی والا سُۄبا رِہا۔ اِس تۄں وی چِںتّاجنک تسوِیر پںجّاب سِہت وِبھاگ دی سبسٹَیںس ابِئۄُذ مانِیٹرِںگّ سِسٹم دی رِپۄرٹ وِچّ اُبھّردی ہَے۔ اِس مُتابِک جنوری 2024 تۄں اپرَیل 2025 دے دَۄران سُۄبے وِچّ 782 نشا اۄورڈۄذ نال مَۄتاں ہۄئیِیاں۔ متلب٬ لگبھگ ہر دُۄجے دِن اِکّ پرِوار آپݨا جِیء گوا رِہا ہَے۔ ماہِراں دا منّݨا ہَے کِہ سماجِک لاگ٬ مَۄت دا اسلی کارن لُکائُݨا اتے رِکارڈِںگّ دِییاں کمِییاں کارن اسل گِݨتی اِس تۄں وی کِتے ودھّ ہۄ سکدی ہَے۔ اِکّ ہۄر اںدّاذے انُسار پںجّاب وِچّ ہر مہِینے لگبھگ 40 نشا اۄورڈۄذ مَۄتاں ہُںدِّییاں ہن٬ متلب سلانا تکرِیبن 1 ہذار مَۄتاں۔ بھاویں اِہ اںدّاذا ہَے٬ پر اِہ دسّدا ہَے کِہ سمسِّیا دا پَیمانا کِنّا وڈّا ہَے۔

چِٹّا: پںجّاب دی سماجِک بِماری

پںجّاب وِچّ “چِٹّا” ہُݨ اِکّ نشے دا ناں نہِیں رِہا؛ اِہ اِکّ سماجِک بِماری بݨ چُکّا ہَے۔ اِہ نَۄجواناں دی سِہت٬ پرِواراں دی آرتھِکتا٬ پِںڈّاں دی شاںتی اتے سکُۄلی بچِّیاں دے بھوِکھّ نُۄں کھترے وِچّ پا رِہا ہَے۔ پںجّاب دے لگبھگ ہر اِکّ پِںڈّ اتے شہِر وِچّ نشا کرن والے نَۄجواناں دی گِݨتی دِن بدِن ودھدی جا رہی ہَے۔

سرہدّی تسکری اِس سںکّٹ نُۄں ہۄر ودھا رہی ہَے۔ 2025 وِچّ ڈرۄن راہِیں نشِیلے پدارتھ دی تسکری دِییاں 305 گھٹناواں درج ہۄئیِیاں٬ جِنہاں وِچّۄں 298 کیول پںجّاب سرہدّ ’تے ہۄئیِیاں۔ اِنہاں وِچّ ہَیرۄئِن٬ مَیتھامپھَیٹامائیِن اتے اپھِیم شامل سی۔

جیلہاں دی ستھِتی وی اِس درد دی ڈُںگھّائی دسّدی ہَے۔ پںجّاب سرکار دی ادالت وِچّ پیش کِیتی رِپۄرٹ مُتابِک سُۄبے دِییاں جیلہاں وِچّ بںدّ 35,449 کَیدِییاں وِچّۄں 15,768 نشے دے آدی سن٬ متلب لگبھگ 45 پْرتِیشت۔ اِہ اںکّڑا دسّدا ہَے کِہ نشا سِرپھ گلی-گلی نہِیں٬ سگۄں سُدھار دے ادارِیاں وِچّ وی پہُںچّ چُکّا ہَے۔

پروِںدّر جھۄٹا: اِکّ اواذ دی کُربانی

مانسا دا پروِںدّر سِںگھّ٬ جِسنُۄں لۄک “جھۄٹا” ناں نال جاݨدے سن٬ کھُد نشِیاں دی لت تۄں باہر آ کے نشا-وِرۄدھی مُہِمّ نال جُڑِیا سی۔ اُہ مَیڈِیکل سٹۄراں٬ نشا ویچݨ والِیاں اتے نشا تسکراں دے وِرُدھّ ساہمݨے آئُںدا سی اتے اکسر کَیمرے ساہمݨے اُنہاں دے چِہرے بینکاب کردا سی۔ 13 اکتُۄبر 2026 نُۄں مانسا دے اِکّ بھِیڑ-بھڑکّے بذار والے وِچّ اِکّ مَیڈِیکل سٹۄر باہر اُسنے کتھِت تَۄر ’تے نشِیلی دوائیِیاں دی وِکری بارے دُکاندار نال سوال کِیتا۔ اِس دَۄران اُس ’تے گۄلِییاں چلائیِیاں گئیِیاں اتے اُسدی مَۄت ہۄ گئی۔ چار ہۄر ساتھی وی ذکھمی ہۄئے۔

جھۄٹا دی مَۄت سِرپھ اِکّ وِئکتی دی مَۄت نہِیں؛ اِہ اُس سںگھّرش دی ہتِّیا ہَے جۄ پںجّاب نُۄں نشِیاں تۄں مُکت کرن لئی لڑِیا جا رِہا ہَے۔ اُسدی کُربانی اِہ سوال کھڑھا کردی ہَے کِہ جدۄں اِکّ آم ناگرِک نشے دے وِرُدھّ بۄلدا ہَے تاں اُسدی سُرکھِّیا دا ذِمّیوار کَۄݨ ہَے؟

سرکاری دائوے اتے ذمِینی ہکِیکت

پںجّاب سرکار نیں نشا مُکتی مُہِمّ٬ گْرِپھتارِییاں٬ ذبتِییاں اتے جاگرُۄکتا مُہِمّاں دا دائوا کِیتا ہَے۔ 2024 دَۄران پںجّاب وِچّ 42,951 کِلّۄ تۄں ودھّ نشِیلے پدارتھ ذبت ہۄئے٬ جدکِہ 2025 وِچّ NCB نیں 1,33,965 کِلّۄ نشِیلے پدارتھ ذبت کِیتے٬ جِنہاں دی اںدّاذن کِیمت لگبھگ 1,980 کرۄڑ رُپئے سی۔

پر سِرپھ ذبتِییاں اتے گْرِپھتارِییاں نال اِہ جںگّ نہِیں جِتّی جا سکدی۔ لۄڑ ہَے:

• نشا ویچݨ والِیاں اتے مَیڈِیکل نشا بݨائُݨ والِییاں پھَیکٹرِییا وِرُدھّ سکھت اتے تیذ کاروائی دی۔

• سرہدّی ڈرۄن تسکری رۄکݨ لئی تکنِیکی نِگرانی اتے سُرکھِّیا وِچّ وادھا کرن دی۔

• سکُۄلاں٬ کالجاں اتے پِںڈّاں وِچّ نِئمت نشا-وِرۄدھی جاگرُۄکتا رَیلِییاں دی۔

• نشے دے آدِییاں لئی سَیمِینار لائُݨے اتے اِلاج کیںدراں دی ودھیرے پہُںچّیۄگتا دی۔

• نشا-وِرۄدھی کارکُناں اتے گواہاں دی سُرکھِّیا دی۔

• بیرُذگاری٬ نِراشا اتے کھالی سمیں دی سہی ورتۄں لئی کھیڈاں٬ ہُنر سِکھلائی اتے رُذگار دے مَۄکے پْردان کرن دی۔

سماج دی ذِمّیواری:

نشا سِرپھ پُلِس جاں سرکار دا مسلا نہِیں ہَے؛ اِہ ہر گھر٬ سکُۄل٬ گُردُیارے٬ پںچّائِت اتے مُہلّے دی ذِمّیواری ہَے۔ ماپِیاں نُۄں بچِّیاں دے سرکل٬ اُنہاں دے وِہار وِچّ آئی تبدِیلی نُۄں گمبھِّیرتا نال لَیݨا چاہِیدا ہَے۔ ادھِیاپک٬ پںچّ٬ سرپںچّ٬ نَۄجوان کلبّ اتے دھارمِک سںسّتھاواں نُۄں مِل کے نشا-مُکت پںجّاب لئی مُہِمّ چلائُݨی چاہِیدی ہَے۔

پروِںدّر جھۄٹا دی شہادت سانُۄں یاد دِوائُںدی ہَے کِہ نشِیاں کھِلاپھ جںگّ وِچّ چُپّ گھاتک ہَے۔ جے اجّ اسِیں نہِیں بۄلے تاں کلّہ نُۄں ہۄر ماواں آپݨے پُتّراں دِییاں ارتھِییاں پِچھّے رۄݨگِییاں۔ پںجّابِییاں نُۄں سِرپھ نشا-مُکت پںجّاب ہی نہِیں٬ سگۄں ڈر-مُکت اتے سُرکھِّئت پںجّاب وی چاہِیدا ہَے۔

*    *    *    *    *