اجّ دے تیذ رپھتار اتے مُکابلے بھرے جُگّ وِچّ ڈِپرَیشن سِرپھ آم اُداسی نہِیں رہِ گِیا٬ سگۄں اِکّ گمبھِّیر مانسِک بِماری دے رُۄپ وِچّ پھَیل رِہا ہَے۔ اِہ اِنسان دی سۄچ٬ نِیںد٬ کمّ٬ رِشتِیاں اتے جِیون پْرتی نذرِیئے نُۄں ہَۄلی-ہَۄلی پْربھاوِت کردا ہَے۔ کئی وار اِسدا نتِیجا آتم-ہانی جاں کھُدکُشی دے رُۄپ وِچّ وی نِکلدا ہَے٬ جِس نال اِکّ پرِوار پُۄری ترہاں ٹُٹّ جاںدا ہَے۔ اِس لئی اِس وِشے اُتّے کھُلّہ کے گلّ کرنا اتے سمیں سِر سہائِتا لَیݨا بہُت ذرُۄری ہَے۔

ڈِپرَیشن کی ہَے؟

ڈِپرَیشن اِکّ اجِہی مانسِک ستھِتی ہَے جِس وِچّ وِئکتی لمبّے سمیں تک اُداس٬ کھالی جاں بیچَین مہِسُۄس کردا ہَے۔ اُس نُۄں پہِلاں جِنہاں کمّاں وِچّ کھُشی مِلدی سی٬ اُنہاں وِچّ دِلچسپی کھتم ہۄ جاںدی ہَے۔ جے اِہ لچھّݨ دِن دے ذِیاداتر سمیں اتے لگبھگ ہر رۄذ گھٹّۄ-گھٹّ دۄ ہپھتے رہِݨ تاں اِس نُۄں ڈِپرَیسِو اَیپِیسۄڈ کِہا جا سکدا ہَے۔ اِہ کۄئی “من کمذۄر ہۄݨا” جاں “سِرپھ چِںتّا” نہِیں ہَے؛ اِہ دِماگ٬ سرِیر٬ ماہَۄل اتے جِیون-ہالتاں دے جُڑے ہۄئے پْربھاو نال پَیدا ہۄݨ والی اِکّ اجِہی بِماری ہَے٬ جِسدا سہی اِلاج سمبھّو ہَے۔

مُکھّ لچھّݨ

• لمبّے سمیں تک اُداسی٬ کھالِیپݨ جاں چِڑچِڑاپݨ مہِسُۄس ہۄݨا۔

• کمّ٬ پڑھائی٬ کھیڈ٬ سںگِّیت جاں پرِوار وِچّ دِلچسپی گھٹ جاݨا۔

• نِیںد دی پریشانی - بہُت گھٹّ جاں بہُت ذِیادا سَۄݨا۔

• بھُکھّ گھٹݨا جاں ودھ جاݨا٬ جِس نال سرِیرک بھار وِچّ تبدِیلی آ سکدی ہَے۔

• تھکاوٹ٬ دھِیان ناں ٹِکݨا٬ پھَیسلا لَیݨ وِچّ مُشکِل آئُݨی اتے یادداشت کمذۄر ہۄݨا۔

• آپݨے آپ نُۄں بیکار٬ دۄشی جاں نکارا سمجھݨا۔

• بھوِکھّ بارے نِراشا اتے مرن جاں کھُدکُشی دے وِچار آئُݨا۔

ڈِپرَیشن دے کارن کی ہُںدّے ہن؟

ڈِپرَیشن دا اِکّۄ کارن نہِیں ہُںدّا۔ کئی وار پرِوارک جھگڑے٬ رِشتِیاں دی ٹُٹّ-بھجّ٬ نَۄکری دا دباء٬ پڑھائی دا مُکابلا٬ آرتھِک تںگّی٬ کرذا٬ نشِیاں دی لت٬ سرِیرک بِماری جاں کِسے پِیارے دی مَۄت اِس نُۄں جنم دِںدّے ہن۔ سۄشل مِیڈِییا اُتّے دُۄجِیاں نال لگاتار تُلنا وی نَۄجواناں وِچّ گھاٹ اتے نِراشا پَیدا کر سکدی ہَے۔ اِسدے نال ہی کُجھ لۄکاں وِچّ پرِوارک اِتِہاس٬ دِماگ دا رسائِݨِک اسںتُّلن اتے لمّے سمیں دے تݨاء کارن ڈِپرَیشن دا کھترا ودھ سکدا ہَے۔

بھارت وِچّ ستھِتی

بھارت وِچّ مانسِک سِہت دی سمسِّیا وڈّی ہَے٬ پر اِس بارے کھُلّہ کے گلّ کرن دی آدت اجے وی گھٹّ ہَے۔ نِمہانذ (NIMHANS) ولّۄں کِیتے گئے راشٹری مانسِک سِہت سرویکھݨ مُتابِک بھارت وِچّ لگبھگ 10.6 پھِیسدی بالگ - یانی ہر 100 وِچّۄں لگبھگ 11 لۄک؛ کِسے پچھاݨے جا سکݨ والے مانسِک وِکار تۄں پْربھاوِت سن۔ اِسے سرویکھݨ وِچّ پائِیا گِیا کِہ لگبھگ ہر 20 وِچّۄں اِکّ وِئکتی اُس سمیں ڈِپرَیشن تۄں پِیڑِت سی٬ اتے اِنہاں وِچّۄں لگبھگ 39 پھِیسدی لۄکاں نُۄں گمبھِّیر ڈِپرَیشن سی۔ لگبھگ 1 پھِیسدی ابادی کھُدکُشی دے اُچّ جۄکھم وِچّ سی۔

سال 2023 وِچّ بھارت وِچّ 1,71,418 کھُدکُشِییاں درج ہۄئیِیاں۔ اِہ اںکّڑا دسّدا ہَے کِہ مانسِک سِہت سِرپھ ہسپتالاں دا ماملا نہِیں سگۄں پرِوار٬ سکُۄل٬ پںچّائِت٬ مُہلّا اتے سماج دی ساںجھی ذِمّیواری ہَے۔

پںجّاب دا سںدّربھ

پںجّاب وِچّ نَۄجواناں وِچّ نشا٬ بیرُذگاری٬ کرذا٬ کھیتی دا آرتھِک دباء٬ پرواس دی اِچھّا اتے سماجِک مُکابلے نیں مانسِک تݨاء ودھائِیا ہَے۔ پںجّاب دے چار ذِلہِیاں وِچّ کِیتے گئے اِکّ سرویکھݨ انُسار سال 2016 وِچّ مَۄجُۄدا مانسِک بِماری دی در 13.42 پھِیسدی سی٬ جدکِہ جِیون کال وِچّ اِہ در 17.94 پھِیسدی سی۔

پںجّاب وِچّ بِماری نال جُڑِییاں کھُدکُشِییاں وی اِکّ چِںتّا دا وِشا ہن۔ اِکّ رِپۄرٹ انُسار 2021 وِچّ سُۄبے وِچّ لگبھگ 45 پھِیسدی کھُدکُشِییاں بِماری نال جُڑِییاں سن٬ جۄ اُس سمیں راشٹری اَۄست نالۄں لگبھگ ڈھائی گُݨا سی۔

پںجّابی سماج وِچّ “مرداں نُۄں رۄݨا نہِیں آئُںدا”, “لۄک کی کہِݨگے”, “گھر دی اِذّت دا سوال ہَے” ورگِییاں گلّاں کئی وار لۄکاں نُۄں آپݨی مانسِک پِیڑ لُکائُݨ لئی مجبُۄر کردِییاں ہن۔ اِہ چُپّ ہی سمسِّیا نُۄں ہۄر گمبھِّیر بݨائُںدی ہَے۔

پِیڑِت دی مدد کِویں کرِیئے؟

• سُݨۄ٬ ہلّ ناں تھۄپۄ: پہِلاں پْربھاوت وِئکتی دی گلّ دھِیان نال سُݨۄ۔ “تُۄں ذِیادا سۄچدا ہَیں” جاں “ہِمّت رکھّ” کہِݨ دی بجائے کہۄ٬ “مَیں تیرے نال ہاں٬ تُۄں جۄ مہِسُۄس کر رِہا ہَیں٬ اُہ مَینُۄں دسّ سکدا ہَیں۔”

• آپݨی سۄچ تھۄپۄنا٬ اگلے دی گلّ سُچۄ۔ اُسدی اُداسی٬ ڈر٬ گُسّے جاں نِراشا نُۄں چھۄٹا ناں سمجھۄ۔ مانسِک پِیڑ وی سرِیرک درد واںگ اسل ہُںدّی ہَے۔

• سِدھّا پُچھّۄ: جے اُہ بہُت نِراس لگّے٬ تاں ساپھ پُچھّۄ٬ “کی تَینُۄں آپݨے آپ نُۄں نُکسان پہُںچّائُݨ جاں مرن دا وِچار آ رِہا ہَے؟” اِہ سوال کھترا ودھائُںدا نہِیں٬ سگۄں مدد لئی راہ کھۄلہدا ہَے۔

• اِکلّا ناں چھڈّۄ: جے کھُدکُشی دا ذِکر ہۄوے تاں اُس نُۄں کدے وی اِکلّا کمر وِچّ٬ چھتّ اُتّے جاں کِسے کھترناک چِیذاں دے نیڑے ناں چھڈّۄ۔ بھرۄسییۄگ وِئکتی نُۄں تُرںتّ نال رکھّۄ۔

• ماہِر دی مدد لوۄ: اُس نُۄں منۄوِگِیانی٬ منۄچِکِتسک جاں سرکاری مانسِک سِہت سیوا نال جۄڑۄ۔ ڈِپرَیشن دا اِلاج سمبھّو ہَے۔

• رُذانا دی چھۄٹی مدد کرۄ: سَیر٬ سمیں سِر کھاݨا٬ نِیںد دا سماں٬ دوائی لَیݨا جاں ڈاکٹر کۄل جاݨ وِچّ ساتھ دِئۄ۔ وڈِّییاں گلّاں دی بجائے چھۄٹے-چھۄٹے کدم ودھیرے اسردار ہُںدّے ہن۔

• نشِیاں تۄں بچائۄ: شراب٬ نشے جاں بِناں ڈاکٹری سلاہ دِییاں گۄلِییاں استھائی راہت دے کے سمسِّیا نُۄں ہۄر گمبھِّیر بݨا سکدِییاں ہن۔

• گُپتتا دا ستِکار کرۄ: اُسدی گلّ سماجِک ہاسے ٹھٹھّے وجۄں ناں پھَیلائۄ۔ پر جان دا کھترا ہۄوے تاں ذرُۄری لۄکاں نُۄں تُرںتّ دسّݨا ذرُۄری ہَے۔

سکُۄل٬ پرِوار اتے سماج دی بھُۄمِکا

سکُۄلاں وِچّ سِرپھ نمبّراں اتے نتِیجِیاں اُتّے ذۄر نہِیں سگۄں بچِّیاں دی مانسِک سِہت اُتّے وی دھِیان دیݨا ذرُۄری ہَے۔ ادھِیاپک بچِّیاں وِچّ آئے اچانک بدلاو- جِویں چُپّ ہۄ جاݨا٬ نتِیجے گھٹݨا٬ اکسر گَیر-ہاذر رہِݨا جاں دۄستاں تۄں دُۄر ہۄ جاݨا - نُۄں گمبھِّیرتا نال لَے سکدے ہن۔

پرِوار نُۄں بچِّیاں نال رُذانا بِناں پھَیسلا سُݨائے گلّبات کرنی چاہِیدی ہَے۔ “تُۄں کی سۄچ رِہا ہَے؟” “کی کۄئی تںگّ کر رِہا ہَے؟” “کی تُۄں تھکِّیا ہۄئِیا ہَیں؟” ورگے سادے سوال بچّے نُۄں سُرکھِّئت مہِسُۄس کروا سکدے ہن۔ سماج نُۄں وی مانسِک بِماری نُۄں بدنامی دے بجائے سدھارن سِہت سمسِّیا وجۄں دیکھݨا سِکھّݨا چاہِیدا ہَے۔

اِلاج سمبھّو ہَے

ڈِپرَیشن دا اِلاج سمبھّو ہَے اتے سہی سمیں سہائِتا مِلݨ نال بہُتے لۄک سِہتمںدّ جِیون جِئۄُںدے ہن۔ اِلاج وِچّ ماہِر نال گلّبات تھَیریپی٬ کائُںسلِںگّ٬ لۄڑ انُسار دوائیِیاں٬ نِئمت سَۄݨ-جاگݨ دا سماں٬ سرِیرک سرگرمی اتے پرِوارک سہِیۄگ شامل ہۄ سکدے ہن۔

مانسِک سِہت سہائِتا

مانسِک سِہت سمبّںدھّی مُپھت٬ گُپت اتے 24 گھںٹّے اُپلبدھ سہائِتا لئی بھارت سرکار دی ٹَیلی-مانس ہَیلپلائیِن 14416 اُتّے سمپّرک کِیتا جا سکدا ہَے۔ جے اِس نمبّر اُتّے سمپّرک ناں ہۄوے٬ تاں ٹَیلی-مانس دا وِکلپِک ٹۄل-پھری نمبّر 1800-891-4416 وی ورتِیا جا سکدا ہَے۔ اِہ سیوا ڈِپرَیشن٬ تݨاء٬ چِںتّا٬ نِیںد دی سمسِّیا٬ پرِوارک جھںجّٹاں اتے کھُدکُشی دے وِچاراں نال جُۄجھ رہے لۄکاں لئی کائُںسلراں اتے مانسِک سِہت ماہِراں دی سہائِتا اُپلبدھ کروائُںدی ہَے۔

اِسدے نال ہی٬ پںجّاب سرکار دی سِہت سلاہ ہَیلپلائیِن 104 اُتّے وی سِہت سمبّںدھّی سلاہ لئی سمپّرک کِیتا جا سکدا ہَے۔

ذرُۄری سُنیہا

ڈِپرَیشن کمذۄری نہِیں٬ اِہ اِکّ بِماری ہَے اتے بِماری دا اِلاج ہُںدّا ہَے۔ اِکّ سچّی گلّ سُݨنا٬ اِکّ سہِیۄگی مَۄجُۄد ہۄݨا اتے سہی سلاہ لَیݨا کئی جِیون بچا سکدا ہَے۔ پںجّاب اتے بھارت نُۄں اِہ سمجھݨا ہۄویگا کِہ مانسِک سِہت اُتّے کھُلّہ کے گلّ کرنا کمذۄری نہِیں٬ سگۄں بچاء دا سبھ تۄں وڈّا ہتھِیار ہَے۔

*    *    *    *    *