’کھِدّۄ‘ ناول پڑھ کے بشِیر بدر دا اِہ شِئر بڑی شِدّت نال یاد آ رِہا ہَے:

شُہرت کی بُلںدّی بھی اِک پل کا تماشا ہَے

جِس شاخ پے بَیٹھے ہۄ وۄہ ٹُۄٹ بھی سکتی ہَے۔

اِس شائِر نیں ’کھِدّۄ‘ دے سارے کتھانک نُۄں اِکۄ شِئر وِچ سمیٹ لِیا۔

شُہرت دا سستا تماشا تھۄڑھ-چِرا ہُںدّا ہَے اِس گلّ دی پُشٹی ’کھِدّۄ‘ دے اںتّ وِچ اِسدے مُکھ پاتر ڈاکٹر ہروںتّ سِںگھّ ہِیرا دے اںتِّم سمیں بۄلے اِنہاں سںوّاداں تۄں وی ہۄ جاںدی ہَے٬ “گلِیذ سُںڈِّییاں ورگے نیں سارے اِنام-سنمان۔ پْرتِبھا نُۄں کُتر دِںدّے نیں…پاڑ کھاںدے نیں سِرجݨا نُۄں۔ اُنہاں نُۄں کہِیں بںدّ کر دیݨ سارے اِنام۔ بَۄݨے ہۄ جاںدے نیں لیکھک۔…لیکھک ہۄݨا ہی بںدّ کر دِںدّے نیں۔ کئیِیاں نُۄں میری پچھاݨ وی بھُلّ جاںدی اےَ۔ تَینُۄں تاں پتا ای اےَ اُہ جِہڑی میری جان سی٬ مُڑ مِلݨ وی نہِیں آئی…سَیلپھِش بِچّ! دُنِییاں بھر دی شُہرت چاہِیدی سی اُہنُۄں۔” اِستۄں اگّے کُجھ ہۄر گَۄلݨیۄگ سںوّاد ہن٬ “مَیں تیرے نال وی انِیا کِیتا اے۔ بیہکِّیاں لئی اِناماں دے جُگاڑ کردا رِہا واں۔ میرے ہتھّۄں بڑے لیکھک مرے نیں۔ کِہڑے ویلے مَیں آپݨے آپ نُۄں وی مار لِیا۔”

اِہ سںوّاد میرے جاچے اِس ناول دا تتّسار ہن٬ اِستۄں پہِلاں باکی سبھ اِسدا وِستار ہَے۔ اِس تۄں وڈّی سمجھَۄتی ہۄر کی ہۄ سکدی سی؟ ڈاکٹر ہِیرا نیں اِنے جُگاڑ کِیتے٬ اُسنُۄں کی مِلِیا؟ مرنا وی سہِج ناں ہۄئِیا۔ میرے پِتا جی کِہا کردے سن کِہ مَیں بسّ ذِںدّگی وِچ اِہۄ کمائِیا ہَے کِہ مرن ویلے میرے من ’تے کۄئی بۄجھ نہِیں ہۄویگا۔ اِنسان مر تاں چَین نال سکے ناں! جدۄں شُہرت دی بھُکھّ بںدّے نُۄں انّہاں کر دِںدّی ہَے تاں اُہ گِراوٹ دی کۄئی وی ہدّ پار کر سکدا ہَے۔ جسبِیر بھُلّر اِہۄ سُنیہا دیݨ دی کۄشِش کر رِہا ہَے کِہ اِہ جۄ اجّ جُگاڑبںدِّییاں والا نواں چلن چلّ پِیا ہَے اِسدا اںتّ ماڑا ہَے٬ ذرا سمبھّلۄ! اُہ اِہ سابِت کرن لئی کُجھ پاتراں نُۄں سِرج کے وِدِئک اتے ساہِتک ادارِیاں وِچ ہۄݨ والِییاں منمانِییاں٬ دھۄکھادھڑِییاں٬ بیئیِمانِییاں اتے بدپھَیلِییاں تۄں بہُت ہی رَۄچک کہاݨی دُیارا پردا چُکّدا ہَے تے ’مںدّے کمِّیں نانکا جد کد مںدّا ہۄئ‘ والا سِٹّا کڈھّدا ہَے۔

’کھِدّۄ‘ دِییاں کئی گھٹناواں پڑھ کے من وِچ سوال پَیدا ہُںدّا ہَے کِہ اِنے جُگاڑ کِس لئی؟ سِرف شُہرت لئی؟ ہر لیکھک نُۄں آپݨے آپ نُۄں سوال کرنا بݨدا ہَے کِہ کی اُہ آپݨے لئی لِکھدا ہَے جاں شُہرت لئی؟ جے اسِیں کھُشامد نال جاں پَیسے دے ذۄر نال کۄئی لِکھت جاں سنمان کھرِید لَیںدے ہاں تاں کی اسِیں وڈّے لیکھک بݨ جاںدے ہاں؟ نہِیں۔ پاٹھکاں نیں اِس گلّ دا پھَیسلا کرنا ہُںدّا ہَے کِہ کِسے کِرت وِچ کِنّی کُ جان ہَے۔ کِسے کِرت وِچ کِنّیں کُ تُسِیں ہۄ تے کِنِّیں کُ تُہاڈی آپݨی بھاشا ہَے۔

اسِیں کئی وار اِہ وی آم ہی سُݨدے ہاں کِہ پھلانے اِنامذاپھتا کوی نُۄں کوِتا تاں لِکھݨی آئُںدی نہِیں پر پھلانے نیں اِسنُۄں سِپھارشی اِنام دُیائِیا۔ پھِر دسّۄ اِہۄ جِہے اِنام-سنمان دا کی پھائِدا؟ اِہ تاں اپمان ہَے۔ توارِیکھ تُہانُۄں ویکھ رہی ہَے اِہ بہُت چِر تکّ تُہاڈے دھۄکھے دی گواہی بھردی رہیگی۔ اِسدا جواب اِس ناول دا سبھ تۄں وڈّا جُگاڑی ڈاکٹر ہِیرا وی دِںدّا ہَے کِہ ’لیکھک بَۄݨے ہۄ جاںدے نیں’۔ اسِیں ویکھِیا کِہ جِہڑے لیکھک اِناماں-سنماناں پِچھّے دَۄڑدے رہے اُہ لِکھ ناں سکے٬ اُنہاں دی لیکھݨی وِچ کھڑۄت آ گئی۔ جِہڑے سدِییاں پُراݨے کوِییاں نُۄں اسِیں اجّ وی چاء نال پڑھدے ہاں اُہ تاں کِسے ساہِت اکَیڈمی ولۄں سنمانے ہۄئے نہِیں سن۔

اِس ناول دا بہُت وِرۄدھ وی ہۄئِیا۔ کِہا جاںدا ہَے کِہ کُجھ مَۄجُۄدا لیکھکاں/پْرۄپھَیسراں نُۄں نکلی ناںواں دے اۄہلے وِچ پیش کِیتا گِیا ہَے۔ کھَیر دیسۄں دُۄر رہِݨ کرکے مَیں اِس گلّ تۄں واکِپھ نہِیں ہاں کِہ کِہڑے کِہڑے پاتراں پِچھّے کِہڑے جِیوںتّ پْرۄپھَیسر جاں لیکھک چھُپے ہۄئے ہن اِس لئی مَیں اِسنُۄں ناول دی ترہاں ہی پڑھِیا ہَے اتے اِہ ناول مَینُۄں رَۄچک اتے سِکھِّیادائِک لگِّیا۔ جسبِیر بھُلّر دی بھاشا دا جادُۄ وی سِر چڑھ کے بۄلدا ہَے۔ اِس گلّ وِچ ہۄر پکّا وِشواس ہۄ گِیا کِہ اِمانداری نال لِکھدے رہِݨا چاہِیدا۔

اسِیں سۄشل مِیڈِییا ’تے اتے آپݨے آلے دُیالے اِہۄ جِہِییاں گھٹناواں ویکھدے/سُݨدے رہِںدّے ہاں – ’میری کوِتا چۄری ہۄ گئی‘ جاں کِسے نُۄں سِپھارشی اِنام مِل گِیا اِتِیادِ…۔ مُشکِل اِہ ہَے کِہ کِسے اجِہے دۄشی لیکھک دے ساہمݨے کۄئی نہِیں بۄلدا٬ سارے پِٹھّ پِچھّے بۄلدے ہن۔ سۄشل مِیڈِییا تے بڑا رَۄلھا پَیںدا رہِںدّا ہَے کِہ پھلانے نیں پھلانے لیکھک دی رچنا چۄری کر لئی اتے پھِر اِک سِلسِلا چلّ پَیںدا ہَے۔ کئی ٹِپّݨِییاں آئُݨِییاں شُرُۄ ہُںدِّییاں ہن کِہ ’اِک ہۄر‘ لیکھک نیں وی اِئۄں کِیتا…۔ پر ناں لَے کے کۄئی گلّ نہِیں کردا۔ جے نام ہی ساہمݨے نہِیں آئُݨگے تاں پھِر اِس ورتارے ’تے ٹھلّ کِویں پائی جا سکیگی؟ جے ڈاکٹر ہِیرا ورگے پاتر کسُۄروار ہن تاں اسِیں گھٹّ کسُۄروار نہِیں ہاں۔ جِنہاں وڈّے لیکھکاں دِییاں لۄک پِچھّۄں سَۄ سَۄ گلّاں کردے ہن اُنہاں دے ساہمݨے آئُںدِیاں ہی وِچھ-وِچھ جاںدے ہن۔ تُسِیں سَۄ وار کری جائۄ اُنہاں دِییاں گلّاں اُنہاں نُۄں کی پھرک پَیںدا ہَے؟ ہر سٹیج ’تے اُہی لۄک سُشۄبھِت ہُںدّے نیں جِنہاں نُۄں تُسِیں کہِںدّے ہۄ کِہ اُسدے کِسے کوِتّری نال وِیاہ باہرے سمبّںدھّ نیں جاں اُسنے دھۄکھے نال اِنام لِیا/دِتّا٬ اُہی لۄک ساہِتک ادارِیاں دے وڈّے اہُدِیاں تے بِراجمان ہُںدّے نیں تے ساہِت دے ٹھیکیدار وی۔ اِہ کِسے آم جِہے لیکھک نُۄں اسمانیں چاڑھ سکدے ہن اتے سمرتھّاوان لیکھک دی گلّ تکّ نہِیں ہُںدّی۔ اِہی تاں لِکھِیا ہَے جسبِیر بھُلّر نیں کھِدّۄ وِچ تے جِس وِچ رتا وی جھُۄٹھ نہِیں ہَے٬ ساڈے آلے دُیالے ہی تاں نِت واپر رِہا ہَے اِہ سبھ کُجھ۔

’کھِدّۄ‘ گلپ ہَے جِس وِچ اتِکتھنی وی ہۄ سکدی ہَے تے کلپنا وی پر اسِیں آپ ہی سمجھݨا ہَے کِہ سارے لیکھک اتے سارے پْرۄپھَیسر وی ماڑے نہِیں ہُںدّے۔ ناں سارِییاں کھۄجارتھی کُڑِییاں وِکائۄُ ہُںدِّییاں ہن۔ جِویں اِک مچھلی سارے تلاب نُۄں گںدّا کر دِںدّی ہَے اِسے ترہاں کُجھ لۄکاں دے کرکے کُجھ ادارے پُۄرے دے پُۄرے بدنام ہۄ جاںدے ہن۔ سۄ اِس ناول دے آشے نُۄں سمجھکے وِدِّئک اتے ساہِتک ادارِیاں نُۄں ساف کرن دی لۄڑ ہَے۔

جے ویکھِیا جاوے تاں ساڈے سماج دِییاں نَیتِک کدراں کِیمتاں دِن پْرتی دِن ڈِگدِییاں جا رہِییاں ہن۔ شُہرت دی بھُکھّ ودھّ رہی ہَے اِس دی اُداہرݨ ساڈِییاں ساہِت سبھاواں وی ہن جۄ بݨائیِیاں تاں جاںدِییاں ہن کِہ ساہِت پْرپھُلّت ہۄ سکے تے ساہِتکاراں نُۄں ساہِت نال جُڑن دا کۄئی مںچّ مِل سکے پر ہُںدّا کی ہَے کِہ چَۄدھر دی بھُکھّ نیں اِکّۄ اِکّۄ شہِر وِچ انیک ساہِتک مٹھّ ستھاپِت کر دِتّے ہن اتے جِہڑا اِک وار پْردھانگی دے اہُدے تے بَیٹھ جاںدا ہَے اُہ گدّی نُۄں اجِہا جپھّا ماردا ہَے کِہ اِس نال جۄک واںگ چمبّڑ ہی جاںدا ہَے۔ کِسے نویں بںدّے نُۄں مَۄکا نہِیں دِتّا جاںدا٬ اُہی دۄ چار مۄہری بںدّے اِک دُۄجے نُۄں واری دِںدّے رہِںدّے ہن۔ جے 25-30 بںدِّیاں دی سںسّتھا دا اِہ ہال ہَے تاں وڈِّییاں سںسّتھاواں دا تاں ہۄر وی ماڑا ہۄویگا جِویں ’کھِدّۄ‘ وِچ دِکھائِیا گِیا ہَے۔

چلّدِیاں چلّدِیاں اِک ہۄر گلّ وی ساںجھی کر دِیاں کِہ ’اساہِتک‘ لۄکاں دی ڈھاݨی نیں ساہِت دے کھیتر وِچ وڑ کے اِسدا دُۄہرا نُکسان کِیتا ہَے۔ کئی ہتھّکںڈّے اپݨا کے اُہ ساہِت نُۄں شُہرت لئی ورت رہے ہن۔ وِدیشاں وِچ اِہ کمّ ذِیادا ہۄ رِہا ہَے اتے دیس وِچ اِہۄ جِہے شُہرت دے بھُکھّے ’الیکھکاں‘ دِییاں لۄک کھُشامداں کردے ہن اتے اُنہاں ’تے لیکھ لِکھ لِکھ کے اُنہاں نُۄں ساہِتکار سِدھّ کرن دی کۄشِش کردے ہن۔ اِہ ورتارا تاں ورتمان وِچ واپر ہی رِہا ہَے۔ کی کۄئی اِس نُۄں رۄکݨ دی کۄشِش کر رِہا ہَے؟ سچّا لیکھک آپݨا سماں لائُںدا ہَے٬ پَیسے کھرچ کے آپݨی کِتاب چھپوائُںدا ہَے پر کئی لۄک راتۄ-رات ساہِتکار بݨدے دیکھے جا رہے ہن جدۄں اُنہاں نال گلّ کرۄ تاں ناں تاں اُنہاں کۄل اُہ ساہِتک بھاشا ہُںدّی ہَے جۄ اُنہاں نیں آپݨِییاں لِکھتاں وِچ ورتی ہُںدّی ہَے اتے ناں ہی اُنہاں دی لِکھت نال اُنہاں دا کِردار میچ کھاںدا ہَے۔ اِہۄ جِہے جگاڑُۄ لۄک ’کھِدّۄ‘ نُۄں جرُۄر پڑھن اتے اِستۄں سبک سِکھّݨ کِہ اِسدا نتِیجا کی نِکّلدا ہَے۔

اںتّ وِچ مَیں اِہ کہِںدِّیاں آپݨی گلّ سماپت کردی ہاں کِہ ساڈے پںجّابی لیکھکاں نُۄں اِناماں سنماناں تۄں وِتھّ بݨا کے اِمانداری نال لِکھݨ دی ذرُۄرت ہَے۔ ساہِتک کھیتر وِچ کِسے نال کۄئی مُکابلا نہِیں ہُںدّا مُکابلا آپݨے آپ نال ہُںدّا ہَے۔ جِس کۄل وی رچناتمِک پْرتِبھا ہَے اُہ مِہتن نال اِسنُۄں ہۄر نِکھار سکدا ہَے۔ جے لیکھک نُۄں پاٹھکاں دا ہُںگّارا مِل جاوے تاں ہۄر کِسے اِنام-سنمان دی لۄڑ ہی نہِیں پَیںدی۔ آئۄ نواں پڑھِیئے تے چںگّا لِکھِیئے تاں کِہ پںجّابی ساہِت وِچ اِک وار پھیر تۄں اُتّم ساہِت رچِیا جا سکے۔ آمِین!

***