گلّ ستمبّر 2020 دی ہَے۔ اُنہاں دِناں وِچّ مَیں سںگّرُۄر دے نشا چھڑائۄُ کیںدر دے نِردیشک وجۄں کمّ کر رِہا سی۔ نشئی مرِیذاں نُۄں ذِںدّگی دے کھلنائِک نہِیں سگۄں پِیڑت سمجھدِیاں اُہناں نُۄں دُیا اتے دوائی دے سُمیل نال مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ دے ہر سمبھّو یتن کِیتے جاںدے سن۔ دھرم٬ ساہِت اتے کِرت دے سںکّلپ نال جۄڑن کارن سارتھک نتِیجے ساہمݨے وی آ رہے سن۔ پںجّاب دے وکھّ-وکھّ ذِلہِیاں دے نال-نال گُیاںڈھی پْراںتاں دے نشئی مرِیذاں نیں وی نشا مُکت ہۄݨ لئی اِس نشا چھُڑائۄ کیںدر دی ڈھۄئی لئی ہۄئی سی۔ شام نُۄں ہر رۄذ یۄگا٬ مَیڈِیٹیشن اتے کَۄںسلِںگّ دی ذِمّیواری مَیں سامبھی ہۄئی سی۔ اِںج ہی اِکّ دِن شام نُۄں مَیں نشا مُکت ہۄ رہے 20 کُ نَۄجواناں نال کَۄںسلِںگّ کر رِہا سی کِہ مَینُۄں ڈی.سی ساہِب دا سُنیہا مِلِیا کِہ اِس کیںدر نُۄں ویکھݨ اتے نشئی مرِیذ نال گلّبات کرن لئی پںجّاب دے ہۄم سَیکٹری ساہِب 15-20 مِںٹّاں تک نشا چھُڑائۄُ کیںدر وِچّ پہُںچّ رہے نیں۔ سُنیہا مِلݨ تۄں کُجھ سمیں بائد ہی ہۄم سَیکٹری ساہِب آپݨے لام-لشکر نال پہُںچّ گئے۔ پہِلاں اُہ وارڈ وِچّ آئے۔ نشئی مرِیذاں دا ہال-چال پُچھِّیا۔ نشئی مرِیذاں نیں ہنیرے تۄں چانݨ تک دا کاپھی سپھر تَیء کر لِیا سی اتے اُہناں دے چِہرِیاں تے ذِںدّگی جِئۄُݨ دا چاء ڈُلّہ-ڈُلّہ پَیںدا سی۔ مَینُۄں آدیش مِلِیا کِہ سارے مرِیذاں نُۄں تُسِیں آپݨے دپھتر وِچّ بِٹھا لوۄ٬ اِہناں نال مِیٹِںگّ کرنی ہَے۔ سارے نشئی مرِیذاں نُۄں دپھتر وِچّ کُرسِییاں تے بِٹھا دِتّا گِیا۔ ساہمݨے کُرسی تے ہۄم سَیکٹری ساہِب۔ اِکّ پاسے ڈِپٹی کمِشنر٬ اَیسّ.اَیسّ.پی اتے مَیں بَیٹھ گئے۔ باکی ادھِکارِییاں نُۄں نال لگدے کمرے وِچّ بَیٹھݨ لئی کِہا گِیا۔ ہۄم سَیکٹری ساہِب نیں پہِلاں اِکلّے-اِکلّے نشئی مرِیذ نُۄں آپݨے بارے دسّݨ لئی کِہا۔ اِس اُپرںتّ اُہ بِناں کِسے بھُۄمِکا تۄں سِدھّے ہی اسل مُدّے ’تے آ گئے۔ اُہناں نُۄں سمبّۄدھن کردِیاں ہۄم سَیکٹری نیں کِہا٬ “پںجّاب نشے کارن کھترناک مۄڑ ’تے پہُںچّ گِیا ہَے۔ تُسِیں مَینُۄں دسّۄ کِہ اِسدی رۄکتھام کِںجّ کِیتی جا سکدی ہَے؟” اُہناں وِچّۄں کئی پڑھے-لِکھے اتے نشِیاں دی گرائۄُںڈ پدھّر ’تے سپلائی اتے سرپْرستی تۄں چںگّی ترہاں جاݨُۄ سن۔ اُہناں وِچّۄں اِکّ نَۄجوان کھڑھا ہۄئِیا اتے بیکھَۄپھ ہۄ کے کہِݨ لگِّیا٬ “جے جی تُسِیں نشا کھتم کرنا ہَے تاں پہِلاں پُلِس نُۄں کںٹّرۄل کرۄ۔ اِہ گۄرکھ دھںدّا اِنہاں راہِیں ہی چلّدا ہَے۔”

اِہ سُݨدِیاں ہی ہۄم سَیکٹری نیں پھِر پُچھِّیا٬ “تھۄڈے مُتابک اِس کمّ وِچّ پُلِس کی کردی ہَے؟”

اِس گلّ دا جواب دیݨ لئی اِکّ ہۄر نَۄجوان کھڑھا ہۄئِیا٬ “ویکھۄ جی٬ مَیں اِکّ پِںڈّ دا رہِݨ والا ہاں۔ پِںڈّاں وِچّ نشا شرییام رِئُڑِییاں دی ترہاں وِک رِہا ہَے۔ پِںڈّ دے لۄک اکّے پئے نیں۔ اُہ اِکٹھّے ہۄ کے تھاݨے وِچّ جا کے نشا ویچݨ والِیاں دی شِکائِت کردے نیں۔ تھاݨیدار اُہناں نُۄں مِٹھِّییاں گۄلِییاں دے کے بھیج دِںدّا ہَے٬ تے نال ہی شِکائِت کرن والِیاں دے ناں اتے مۄبائِل نمبّر وی اِکّ کاگذ ’تے لِکھ لَیںدا ہَے۔ اُہ لۄک ہالاں پِںڈّ نہِیں پہُںچّے ہُںدّے پر پُلِس والِیاں راہِیں ساری سُۄچنا پِںڈّ دے تسکراں تک پہُںچّ جاںدی ہَے۔ ہُݨ تاں جی لۄکاں دا پُلِس تۄں وِشواس جِہا اُٹھّ گِیا۔” اُس نَۄجوان دی کہی گلّ دی پْرۄڑھتا دُۄجے نشئی نَۄجوان نیں وی کِیتی۔

ہۄم سَیکٹری نیں چںڈِّیگڑھ جا کے اُس ویلے دے مُکھّ مںتّری کَیپٹن امرِںدّر سِںگھّ نُۄں ساری ستھِتی تۄں جاݨُۄ کروائِیا۔ اُس تۄں اگلے دِن مُکھّ مںتّری نیں پںجّاب دے ڈی.سی. اتے پُلِس مُکھِییاں دی ہںگّامی مِیٹِںگّ سدّی۔ نشے دا لکّ تۄڑن لئی ذرُۄری ہدائِتاں دِتِّییاں اتے نال ہی اِہ وی کِہا کِہ جِتھّے وی نشے دی سپلائی لائیِن دا پتا لگّیگا٬ اُس اِلاکے دا تھاݨیدار ذِمّیوار ہۄویگا۔

مُکھّ مںتّری دی سختی دا اسر دۄ تِنّ مہِینے رِہا۔ تھاں-تھاں ناکے وی لگّے۔ تسکراں دے گھراں دی تلاشی وی لئی گئی۔ جائِذ-نجائِذ کیساں نال رۄذنامچا وی بھرِیا گِیا۔ پھڑے گئے مُجرماں وِچّ نشا کرن والے ذِیادا اتے پرچُۄن وِچّ نشا ویچݨ والے تھۄڑھے سن۔ پر نشے دے وڈّے سُداگر پُلِس دی پکڑ تۄں دُۄر رہے۔ درئسل جدۄں واڑ ہی کھیت نُۄں کھاݨ لگّ جاوے٬ چَۄکِیدار دی اکھّ چۄراں نال مِل جاوے٬ مالی مہِکاں دی پتّ رۄلݨ والِیاں نال کھڑھ جاوے٬ پھِر بھلا دیش٬ پْراںت اتے کَۄم دی کھُشہالی دے سُپنِیاں نُۄں کھںڈّرات وِچّ بدلݨ تۄں کَۄݨ رۄک سکدا ہَے؟ نشِیاں کارن مںدّہالی دا جِیون بتِیت کر رہے بیوسّ ماپے کدے کھُد نال لڑائی٬ کدے کھُدا نال لڑائی اتے کدے کھُدداراں نال لڑائی لڑدِیاں آپݨے آپ نُۄں ناں جِئُںدِیاں وِچّ سمجھدے ہن اتے ناں ہی مرِیاں وِچّ۔ کَیپٹن سرکار بدل گئی ہَے پر نشے دے تسکراں٬ پُلِس دِییاں کُجھ کالِییاں بھیڈاں اتے کُجھ سِیاستداناں دے آپسی گٹھّجۄڑ نُۄں الگّ کرن وِچّ سپھل نہِیں ہۄ سکی۔

2022 وِچّ مان سرکار ہۄںد وِچّ آ گئی۔ تِنّ مہِینِیاں اںدّر پںجّاب نُۄں نشا مُکت کرن دا وائدا سِسک رِہا ہَے۔ دُکھاںتک پہِلُۄ اِہ وی ہَے کِہ نشِیاں دی مہاماری دا سیک پںجّاب دے سرہدّی ذِلہِیاں دے لۄکاں تک ہی نہِیں٬ سگۄں سمُچّے پںجّاب دے لۄکاں دے گھراں تک پُجّ گِیا ہَے۔ اںدّاذن 40 لکھّ پرِواراں وِچّۄں کۄئی وِرلا پرِوار ہی ہۄویگا٬ جۄ اِس مارُۄ کہِر دے سںتّاپ تۄں بچِیا ہۄوے۔ اںدّاذن 13 کرۄڑ دی رۄذانا شراب٬ 13.70 کرۄڑ دا چِٹّا اتے 62.50 کرۄڑ پرواس دے لیکھے لگّ رِہا ہَے۔ اِہۄ جِہے سۄگی ماہَۄل وِچّ پڑھے-لِکھے نَۄجواناں دا آپݨی جنم بھُۄمی٬ ماپِیاں اتے پْراںت نُۄں سٹڈی وِیذے دے اۄہلے وِچّ الوِدا کہِݨ نال پْراںت دی بَۄدھِکتا٬ ہُنر٬ منُکھّی شکتی اتے آرتھِکتا بہُ پرتی سںکّٹ وِچّۄں گُذر رہی ہَے۔

اِس ویلے پںجّاب بہُپکھّی اتے بہُپرتی سںکّٹ وِچّۄں گُذر رِہا ہَے۔ جِتھّے چِٹّے دے اتّواد نیں سِوِیاں دی بھِیڑ وِچّ ڈھیر وادھا کِیتا ہَے٬ اُتھّے ہی رۄذانا اَۄستن 2 کتل (کھُدکُشِییاں وکھّرِییاں) دۄ کاتلاناں ہملے٬ 11 چۄری دِییاں وارداتاں٬ سٹرِیٹ کرائیِم٬ پھِرَۄتِییاں اتے کتل دا رُجھان٬ 2 دِناں وِچّ 5 اَۄرتاں دا بلاتکار٬ دۄ دِناں وِچّ 7 وِئکتِییاں دی جھپٹماری دا شِکار ہۄݨا٬ اںدّاذن 19 ماپِیاں ولّۄں آپݨے پُتّراں نُۄں بیدکھل کرنا٬ 16 دُرگھٹناواں اتے ہر رۄذ 15-16 تلاکاں دے کیس درج ہۄݨ دے نال نال نشِیاں دی مہاماری کارن 16 اَۄرتاں وِدھوا ہۄ کے نرک بھرِیا جِیون بتِیت کر رہِییاں ہن۔ اجِہی ستھِتی وِچّ سماج بِمار ہَے اتے بِمار سماج دے چِہرے ’تے اُداسی دی دھُۄڑ جمّی پئی ہَے۔ بھلا جے پںجّاب دے وِہڑے سُکھّ ہُںدّی پھِر ہوائی اڈِّیاں ’تے اِنی بھِیڑ نہِیں سی ہۄݨی۔

پںجّاب دے مُکھّ مںتّری نیں پِچھلے دِنِیں ذِلہا پُلِس مُکھِییاں٬ پُلِس کمِشنراں اتے ڈِپٹی کمِشنراں دی مِیٹِںگّ کرکے سخت سُنیہا دِتّا ہَے کِہ نشاکھۄری اتے رِشوتکھۄری دے سمبّںدھّ وِچّ جیکر کِسے وی کرمچاری/ادھِکاری دی مِلی بھُگت ساہمݨے آئُںدی ہَے تاں اُس نُۄں تُرںتّ نَۄکری تۄں برکھاست کِیتا جاوے۔ کِنّا چںگّا ہۄوے جے اِس مُہِمّ وِچّ پںجّاب دے مِہنتکش لۄک٬ بُدھِّیجِیوی٬ دیش بھگت٬ لیکھک٬ سماج-سیوک٬ چِںتّک٬ پتّرکار بھائیِچارا٬ ادھِیاپک ورگ اتے پںجّاب دے ہۄر ہِتَیشی جُڑ جاݨ تاں نشِیاں کارن سِوِیاں دی پْرچںڈّ ہۄئی اگّ نُۄں کابُۄ کِیتا جا سکدا ہَے۔

(لیکھک اِکّ نامور نشا چھُڈائۄُ کیںدر دا اںدّاذن 18 سال نِردیشک رِہا ہَے)

* * * * *